Ιστορία Θεωρητικής Κατεύθυνσης Διαγώνισμα

ΘΕΜΑ Α1

Α.1.1. Να προσδιορίσετε αν το περιεχόμενο των ακόλουθων προτάσεων είναι σωστό ή όχι, γράφοντας στο τετράδιό σας τη λέξη «Σωστό» ή «Λάθος» δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί στην κάθε πρόταση:

α. Ο Βενιζέλος συσπείρωσε γύρω του την εργατική τάξη στη λεκάνη της ανατολικής Μεσογείου

β. Λίγους μήνες πριν από την κατάρρευση του Ελληνικού Μετώπου στη Μικρά Ασία, η Κυβέρνηση προέβη σε αναγκαστικό εξωτερικό δάνειο.

γ. Το Ραλλικό Κόμμα απευθυνόταν κατά κύριο λόγο στα μεσαία και ανώτερα στρώματα των πόλεων και στους μικροκαλλιεργητές.

δ. Οι Μεγάλες Δυνάμεις δεν είχαν ενιαία στάση αντιμετώπισης του επαναστατικού κινήματος στο Θέρισο

ε. Οι Μεγάλες Δυνάμεις αντέδρασαν όταν υψώθηκε στο Φρούριο του Φιρκά η ελληνική σημαία.

Μονάδες 10

Α.1.2. Να δώσετε το περιεχόμενο των ακόλουθων όρων:

α. Κρητική Πολιτεία

β. Γεννηθήτω φως

γ. Ροπαλοφόροι

Μονάδες 12

ΘΕΜΑ Α2

Α.2.1. Η οικονομική ανάπτυξη της Τραπεζούντας. Ποια ήταν η οικονομική της ανάπτυξη και πού οφειλόταν;

Μονάδες 12

Α.2.2. Ποια ήταν τα συνέδρια που πραγματοποιήθηκαν για τη δημιουργία αυτόνομης ποντιακής δημοκρατίας. Να αναφέρετε τον τόπο και τους πρωταγωνιστές που εμπλέκονται σ’ αυτά.

Μονάδες 16

ΟΜΑ∆Α Β΄

ΘΕΜΑ Β1

Αξιοποιώντας τις πληροφορίες από τα παρακάτω κείμενα και τις ιστορικές σας γνώσεις σχετικά με τη συνεισφορά των προσφύγων α. στην κοινωνική (12 Μονάδες)  και β. στην πολιτική ζωή της χώρας (13 Μονάδες);

Κείμενο

«….Πρόσφυγες! Πόσες φορές το σκέφτηκα με τύψεις πως δεν τους φερθήκαμε όπως έπρεπε οι άλλοι Έλληνες. Τους είπαμε τουρκόσπορους και τους κοιτάξαμε με μίσος, όταν δεν ψήφισαν το κόμμα μας. Δεν τους δεχτήκαμε με στοργή. Κι όμως, ο ερχομός τους στην Ελλάδα στάθηκε σταθμός στην ιστορία της καινούριας μας ζωής. Μαζί με τις συνήθειές τους, τις γνώσεις τους, τις λαικές τους τέχνες, έφεραν στην Ελλάδα την πλατύτερη σκέψη τους, την απέραντη ανατολίτικη ψυχή τους, τις φιλόξενες καρδιές τους, όλο καλοσύνη και ανθρωπιά. Μπείτε στο σπίτι τους να χαρείτε το νοικοκυριό τους, το καλαίσθητο και καθαρό. Καθήστε στο τραπέζι τους το χαμηλό και φάτε από το νόστιμο φαγητό τους. Κουβεντιάστε μαζί τους και θα ακούσετε από τους γέρους σοφά ρητά, σκέψεις πλατιές και βιβλικές ιστορίες. Μονάχα έτσι θα τους γνωρίσετε καλά. Και θα βρείτε τότε πραγματική χαρά πλάι στους ανθρώπους αυτούς, τους καλόβολους και υπομονετικούς, που μας περίμεναν μακρόθυμα τόσον καιρό, ώσπου να τους αγαπήσουμε. Δεν έπαψαν ούτε στιγμή να δουλεύουν για τον τόπο μας. Στη συγκινητική προσπάθειά τους να ξαναστήσουν το νοικοκυριό τους, έκαναν μεγάλο καλό στην Ελλάδα, ζωντάνεψαν τη χέρσα γη, ξελόγγωσαν τα προβούνια, γέμισαν με στάρι και καπνά τις αποθήκες μας. Και τώρα στη μεγάλη συμφορά της σκλαβιάς της πατρίδας μας, οι άνθρωποι αυτοί στάθηκαν πραγματικοί ακρίτες, ηρωικά θύματα και αντάρτες εκδικητικοί στα βουνά της Μακεδονίας. Τότε στον τραγικό μας γυρισμό από την Αλβανία, πρώτοι αυτοί μας άνοιξαν την αγκαλιά και στάθηκαν για μας πατρίδα και γονιοί, μας έδωσαν κουράγιο να αντικρίσουμε τη νέα μας ζωή. Και ύστερα πήραν τα βουνά και χτύπησαν όπου μπόρεσαν τον καταχτητή. Και μόνο για τούτο το φέρσιμό τους αξίζει να τους βλέπουμε με θαυμασμό και ευγνωμοσύνη, να τους κοιτάζουμε με αγάπη και στοργή, σαν αδελφούς, να το ‘χουμε χαρά που ζουν ανάμεσά μας (15 Νοεμβρίου 1945)

Χρήστος Σαμουηλίδης, Ιστορία του Ποντιακού Ελληνισμού, εκδ. Αλκυών, Αθήνα, σ. 356-357.

ΘΕΜΑ Β2

Συνδυάζοντας τις ιστορικές γνώσεις σας και τις πληροφορίες των παραθεμάτων που σας δίνονται, να αναφερθείτε:

α. στο αναθεωρητικό έργο του Ελευθερίου Βενιζέλου, κατά το πρώτο εξάμηνο του 1911 (Κείμενο Α)

Μονάδες 12

β. στον τρόπο οργάνωσης και λειτουργίας του κόμματος των Φιλελευθέρων (Κείμενο Β) Μονάδες 13

Κείμενο Α

Το Σύνταγμα του 1911, ενώ συνέθετε τη νομική έκφραση της συντελεσθείσας πολιτικής ανόδου της αστικής τάξης, απέφυγε (όπως και στο παρελθόν) να ταυτιστεί με αποφασιστικές τομές που είχαν διεκδικηθεί από τους επαναστάτες του 1909 και η όλη αναθεωρητική διαδικασία διοχετεύτηκε στην εδραίωση της εγκαθίδρυσης «κράτους δικαίου» που συμβάδιζε με τις θέσεις του Βενιζέλου για συστηματική αναδιοργάνωση και λειτουργία της κρατικής μηχανής σύμφωνα προς τα πρότυπα των προηγμένων δυτικοευρωπαϊκών κρατών. Η αναθεώρηση του 1911 προσπάθησε να εκφράσει και να ρυθμίσει ένα νέο συσχετισμό δυνάμεων στο συνασπισμό της εξουσίας αφήνοντας άθικτες όμως τις εξουσίες του βασιλιά και συναρτώντας τη συνταγματική διασφάλιση των βασιλικών προνομίων από τη μη καθιέρωση, με ρητή συνταγματικήδιάταξη, της «δεδηλωμένης». Παύλος Β. Πετρίδης, Πολιτικές Δυνάμεις και Συνταγματικοί Θεσμοί στη Νεώτερη Ελλάδα (1844 έως 1940), εκδ. Σάκκουλα, Θεσσαλονίκη 1992, σ. 95.  

Κείμενο Β

Το Κόμμα των Φιλελευθέρων ήταν το μόνο ελληνικό κόμμα, ιδίως κατά τη δεκαετία του 1910, που διέθετε κάποιες οργανώσεις βάσης (τις «Λέσχες των Φιλελευθέρων») των οποίων η δραστηριότητα εξακολουθούσε ακόμα και κατά τις μη προεκλογικές περιόδους. Η δύναμη, βέβαια, και η παρέμβαση αυτών των οργανώσεων στη λειτουργία του κόμματος υπήρξαν περιορισμένες και η δραστηριότητά τους εμβρυακή. Το Κόμμα των Φιλελευθέρων, εξάλλου, δεν κατόρθωσε ποτέ να γίνει κόμμα μαζών, ούτε να οργανώσει το συνέδριό του. Ο δε συγκεντρωτικός χαρακτήρας της διεύθυνσής του ήταν, πέρα από κάθε αμφιβολία, απόλυτος. Η μονοκρατορία του Βενιζέλου αδιαφιλονίκητη.

Η αδυναμία του Κόμματος των Φιλελευθέρων να γίνει ένα δημοκρατικά οργανωμένο και με έντονη εσωτερική ζωή κόμμα μαζών μπορεί να αποδοθεί σε παράγοντες που έχουν σχέση τόσο με τις ιδιαιτερότητες του ελληνικού κοινωνικού χώρου, όσο και στο χαρακτήρα αυτού του κόμματος που αντικατοπτρίζει επίσης τις ιδιαίτερες συνθήκες γέννησής του. Η αντίσταση, πρώτ’ απ’ όλα, των τοπικών κομμάτων συνέβαλε σε αυτό κατά πολύ.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Η προσωπικότητα του Βενιζέλου καθώς και η θέση που καταλάμβανε στους κόλπους του κόμματος δεν άφηναν και πολλές ευκαιρίες σε ένα ενδεχόμενο κομματικό μηχανισμό, είτε για να φθάσει σε μια δημοκρατική λειτουργία, είτε για να πάρει σοβαρές πρωτοβουλίες. Με τον ίδιο τρόπο που η παρουσία του στο κέντρο του ελληνικού πολιτικού συστήματος, στο σύνολό του, προκαλούσε ένα είδος εξάρθρωσής του, [...] έτσι, και για ένα παραπάνω λόγο, ο οργανωτικός μηχανισμός του κόμματός του δύσκολα θα μπορούσε να αναπνεύσει αυτόνομα δίπλα στον Βενιζέλο. Περίπτωση επεξεργασίας συλλογικής κομματικής βούλησης γινόταν αδιανόητη. Ο Βενιζέλος γινόταν υποκατάστατο σκέψης και δράσης των βενιζελικών.

Θανάσης Διαμαντόπουλος, Ο Βενιζελισμός της Ανόρθωσης, εκδ. Σάκκουλα, Αθήνα 1985, σσ. 57-58, 71-72

Ο Ελευθέριος Βενιζέλος-Υλικό

Σχεδιάγραμμα Κόμματα 1-4

ΧΕΙΡΑΦΕΤΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ(1844-1880)

1. Το σύνταγμα του 1844

• Επανάσταση 3^ης Σεπτεμβρίου 1843-υπέρ του συντάγματος και τα τρία κόμματα-περιορισμός εξουσιών βασιλιά
• Εθνοσυνέλευση 1843-44-από κοινού αποφάσεις από τα 3 κόμματα-θεμελιώδη δικαιώματα από την αυθαιρεσία κεντρικής εξουσίας -----Δεν κατοχυρώθηκε το δικαίωμα του συνέρχεσθαι και συνεταιρίζεσθαι
• Βασιλικές εξουσίες: Συμμετοχή στην άσκηση νομοθετικής εξουσίας, αρχηγία κράτους και στρατού----Απαραίτητη η προσυπογραφή αρμόδιου υπουργού

1.   κατοχύρωση δικαιώματος καθολικής ψηφοφορίας για τους άνδρες

2.   εκλογική διαδικασία-θετική ψήφος σε όσους υποψήφιους ήθελαν

3.   ύπαρξη Βουλής και Γερουσίας

• Συνταγματική πρόβλεψη για τα κόμματα δεν υπήρξε
• Συμμετοχή πολιτών και κομμάτων στο δημόσιο βίο-διεκδίκηση συμφερόντων
• Ανεξάρτητα από τις επιδράσεις δυτικών προτύπων ο κοινοβουλευτισμός ρίζωσε στην Ελλάδα
• Τα κόμματα αναγκαιότητα της εποχής –ανταποκρίνονταν στις ανάγκες ανθρώπων που τα συγκρότησαν

2. Η παρακμή των ξενικών κομμάτων κατά την περίοδο της συνταγματικής μοναρχίας

• Συμπτώματα στασιμότητας ► παρακμή
• Ρωσικό κόμμα: Ρύθμιση ζητημάτων σχετιζόμενα με ορθόδοξη Εκκλησία –Στη συνέχεια, όχι θέσεις για επίκαιρα ζητήματα
• Γαλλικό κόμμα: Κωλέττης –πολιτική ενίσχυσης του ρόλου του βασιλιά –νοθεία και βία στις εκλογές—καμιά παρουσία στο κοινοβούλιο κοινοβουλευτική δικτατορία –μετά το θάνατο Κωλέττη το κόμμα πέρασε σε φάση παρακμής
• Αγγλικό κόμμα: Κατά την περίοδο Κριμαϊκού πολέμου η βίαιη συμπεριφορά Αγγλίας και Γαλλίας απομάκρυνε τους οπαδούς από τα αντίστοιχα κόμματα

3.Η νέα γενιά

• Η επανάσταση για τη νέα γενιά ανήκει στην ιστορία
• Αύξηση αστικού πληθυσμού-μείωση αναλφάβητων-διάδοση παιδείας → αύξηση απαιτήσεων
• Άσκηση κριτικής στους παλιότερους –κατά του Βασιλιά και της αυλής
• 1850-δυσαρέσκεια λαού για το πολιτικό σύστημα ► αντιπολιτευτικοί όμιλοι με εκσυγχρονιστικά αιτήματα
• Εκφραστής ο Αλέξανδρος Κουμουνδούρος
• Φεβρουάριος 1862-επανάσταση από αξιωματικούς, ανέργους αποφοίτους πανεπιστημίου, άτομα ανώτερων κοινωνικών στρωμάτων→12 Οκτωβρίου 1862 ο Όθων εγκαταλείπει τη χώρα.

4. Η εθνοσυνέλευση του 1862-1864

• Νοέμβριος 1862-εκλογές αντιπροσώπων για Εθνοσυνέλευση που θα ψήφιζε νέο σύνταγμα
• Δύο μεγάλες παρατάξεις :Πεδινοί και Ορεινοί
• Πεδινοί: Ηγέτης –Δημήτριος Βούλγαρης –υπονόμευε κοινοβουλευτικούς θεσμούς – Επιχείρησε τη δημιουργία σώματος πραιτοριανών για να εξασφαλίσει την παραμονή του στην εξουσία
• Ορεινοί: Διάφορες ομάδες με στόχο την αντίσταση στους πεδινούς
• Εθνικόν Κομιτάτο: Επαμεινώνδας  Δεληγιώργης –υπέρ του κοινοβουλευτισμού, εκσυγχρονισμού, οικονομικής ανάπτυξης, πολιτιστικής εξάπλωσης στην Οθωμανική αυτοκρατορία

•  Εκλεκτικοί: ετερόκλητη παράταξη εξεχόντων πολιτικών , λογίων και αξιωματικών μετριοπαθών που υποστήριζε σταθερές κυβερνήσεις

• Δύο ολόκληρα χρόνια για την ψήφιση Συντάγματος -Βασιλευομένη Δημοκρατία

• Αρχή λαϊκής κυριαρχίας –μυστική ψήφος με σφαιρίδια- ανεξαρτησία δικαιοσύνης- ελευθερία συνέρχεσθαι και συνεταιρίζεσθαι

o     Βασιλιάς Γεώργιος εκμεταλλεύτηκε μια ασάφεια στο Σύνταγμα και μέχρι το 1875 διόριζε κυβερνήσεις της αρεσκείας του

o     Αρχή της δεδηλωμένης: Ιδέα του Χαρίλαου Τρικούπη –σύμφωνα με αυτή ο βασιλιάς έπρεπε να αναθέτει  την εντολή σχηματισμού Κυβέρνησης σε πολιτικό ο οποίος είχε τη δεδηλωμένη εμπιστοσύνη των Βουλευτών→έτσι θα συγκροτούνταν σταθερότερες κυβερνήσεις πλειοψηφίας –Μεταβολή πολιτικού τοπίου

Οικονομικές Εξελίξεις κατά τον 20ό αιώνα -Σχεδιάγραμμα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ 20^Ό ΑΙΩΝΑ

1.Το αγροτικό ζήτημα

  Αγροτική μεταρρύθμιση → κατάργηση μεγάλων ιδιοκτησιών, κατάτμηση αξιοποιήσιμων εδαφών

    Διανομή εθνικών κτημάτων αρχικά↔μικρές ή μεσαίες ιδιοκτησίες/ Όμως τα τσιφλίκια της Θεσσαλίας αποτέλεσαν πρόβλημα ► Επιβολή ακριβών δασμών στο εισαγόμενο σιτάρι για τον καθορισμό υψηλότερων στο εγχώριο

  1907- Ψήφιση νόμων=η κάθε κυβέρνηση είχε δικαίωμα απαλλοτρίωσης μεγάλων ιδιοκτησιών → Συγκρούσεις (Κιλελέρ)

  1917 μεταρρύθμιση-1. στήριξη και πολλαπλασιασμός ελλην.  ιδιοκτησιών γης 2. αποκατάσταση προσφύγων και πρόληψη εντάσεων στον αγροτικό χώρο

  85% στη Μακεδονία, 68% στη Θεσσαλία- καθεστώς μικροίδιοκτησίας –θύματα εμπόρων οι μικροκαλλιεργητές →Ίδρυση Αγροτικής Τράπεζας , κρατικοί οργανισμοί παρέμβασης και παραγωγικοί συνεταιρισμοί. Έτσι αποφυγή εντάσεων στο αγροτικό ζήτημα.

2.Τα πρώτα βήματα του εργατικού κινήματος

Ö      Απουσία βιομηχανικών μονάδων-καθυστέρηση εργατικής συνείδησης

Ö      Τέλος 19^ου αι: αναπτύσσονται σοσιαλιστικές ομάδες

Γιατί;

1.   Στα μεγάλα δημόσια έργα ποσοστό εργατικού δυναμικού από το εξωτερικό

2.   Όχι σταθερό εργατικό δυναμικό-πιο σταθερό στις μεταλλευτικές επιχειρήσεις

3.   Μεγάλη Ιδέα- Ανασταλτικός παράγοντας στις ιδεολογίες με κοινωνικό και ταξικό περιεχόμενο

Ö      Ενσωμάτωση Θεσ/κης : αλλάζει τα πράγματα, βιομηχανικό υπόβαθρο – κοσμοπολίτικος χαρακτήρας ---- Φεντερασιόν[1]: μεγάλη πολυεθνική εργατική οργάνωση της πόλης από εβραϊκή κοινότητα

1.   1.Α’ παγκόσμιος πόλεμος: ταχύτατη ωρίμανση εργατικού κινήματος

2.   πιέσεις ελληνικής κοινωνίας

3.   εμπλοκή χώρας σε διεθνείς υποθέσεις

4.   αντίκτυπος ρωσικής επανάστασης

ΓΣΕΕ       -ΣΕΚΕ→ ΚΚΕ

[1] Η Φεντερασιόν ιδρύθηκε το 1909, με συνένωση πολλών μικρών ομάδων, από τον Εβραίο Αβραάμ Μπεναρόγια (Γεννήθηκε το 1887 στην Βουλγαρία και πέθανε το 1979 στο Ισραήλ) και έγινε αμέσως δεκτή στους κόλπους της Β΄ Διεθνούς. Τα στελέχη και οι οπαδοί της ήταν κυρίως Εβραίοι και Βούλγαροι. Δημοσιογραφικό όργανο της Φεντερασιόν ήταν αρχικά η «Εφημερίς του Εργάτου», η οποία έβγαινε σε 4 γλώσσες (εβραϊκά, βουλγαρικά, ελληνικά και τουρκικά), αργότερα η «Εργατική Αλληλεγγύη» και τέλος η «Αβάντι», μια καθαρά εβραϊκή έκδοση του Αλμπέρτο Αρδίττι.
            Η απελευθέρωση της Μακεδονίας από τον Οθωμανικό ζυγό, επέφερε σημαντικές δυσχέρειες στις δραστηριότητες της Φεντερασιόν, πρωταρχικά λόγω του πρωταγωνιστικού ρόλου των Εβραίων και δευτερευόντως των Βουλγάρων σ’ αυτήν και κατόπιν για την ανατρεπτική της δράση. Έτσι, οι Βούλγαροι απελάθηκαν, οι Εβραίοι όμως παρέμειναν και πρωταγωνίστησαν σε απεργίες και θορυβώδεις διαδηλώσεις, πάντα στην Θεσσαλονίκη, οι οποίες συνήθως κατέληγαν σε αιματηρές συγκρούσεις με τις αρχές. Στις εκλογές του 1915 ήρθε η πρώτη επιτυχία για την Φεντερασιόν, με την εκλογή των Μπεναρόγια και Αλμπέρτο Κουριέλ στην Βουλή

 3. Οικονομικές συνθήκες κατά την Περίοδο 1910-1922

Ö      Βενιζελισμός[2]:1.Εκσυγχρονισμός[3] θεσμών και παραγωγικών δυνάμεων του κράτους-2. διεκδίκηση θέσης στο σύγχρονο κόσμο με ενιαία κρατική υπόσταση-3. ανάπτυξη παραγωγικών δυνάμεων του έθνους

Ö      Πώς; Με τη βοήθεια αστικής τάξης δραστήριας που πλουτίζει στη λεκάνη της ανατολικής Μεσογείου (Νότια Ρωσία, Δούναβη, Ρουμανία, Πόντο, Μικρά Ασία, Κων/πολη, Σμύρνη, Σουδάν, Αλεξάνδρεια)

Ö      Μεγάλη Ιδέα[4]: έρεισμα για τη διεκδίκηση Μεγάλης Ελλάδας

Ö      Προϋπολογισμοί κράτους πλεονασματικοί

Ö      1910: πρόοδοι εθνικής οικονομίας: υπερπόντια μετανάστευση (ΗΠΑ)→ αντιμετώπιση αγροτικής κρίσης

Ö      Βαλκανικοί πόλεμοι: Δεν κλόνισαν εθνική οικονομία, πρόσφεραν εδάφη (70%) και νέους κατοίκους στη χώρα (80%)-Πρόσφεραν άριστες προοπτικές για τη γεωργική παραγωγή

Ö      Πρόβλημα ήταν η παρουσία ισχυρών μειονοτικών ομάδων στις περιοχές αυτές

[2] Η ΠΡOΣΩΠΙΚOΤΗΤΑ του Βενιζέλου και η ιδεολογία του συνετέλεσαν στην πρακτική εφαρμογή του «αστικού» και κατ’ επέκταση του κρατικού εκσυγχρονισμού. Θα πρέπει να επισημανθεί ότι ο κρατικός εκσυγχρονισμός επηρεάζει τον τρόπο ζωής, την έκφραση και τη σκέψη της νεοελληνικής κοινωνίας.

            Η επίδραση αυτή εντοπίστηκε εξίσου στον δημόσιο και στον ιδιωτικό βίο των Ελλήνων. Από το 1910 (έτος ανόδου του Βενιζέλου στην εξουσία) ως το 1920 (ήττα των βενιζελικών στις εκλογές ― επιστροφή του Κωνσταντίνου στην Ελλάδα), ο εκσυγχρονισμός συνδέθηκε και με την ενοποίηση της χώρας μας, πιο συγκεκριμένα με την επέκταση των ορίων της ελληνικής επικράτειας και την απελευθέρωση των κατεχομένων από άλλες δυνάμεις εδαφών. Η ενοποίηση προσέφερε στον αναδυόμενο εκσυγχρονισμό την απαραίτητη και έκτοτε αναντικατάστατη πολιτική και ιδεολογική νομιμοποίησή του. Η ιδεολογία του Βενιζελισμού εξετάζεται σε δύο φάσεις, στην πρώτη πρωθυπουργία, της περιόδου 1910-1920, και στη δεύτερη, της περιόδου 1928-1932.
            Κατά την περίοδο 1910-20, ο αστικός εκσυγχρονισμός συνυπήρχε με τον αλυτρωτισμό, ο οποίος επικεντρώθηκε στην εφαρμογή της «Μεγάλης Ιδέας». Κατά την περίοδο 1928-32, η «Μικρασιατική Καταστροφή», με όλα τα παρεπόμενά της, άσκησε επίδραση στην τότε ελληνική πολιτική και κοινωνία, ώστε να αλλάξει και το περιεχόμενο του Βενιζελισμού. Ο αστικός εκσυγχρονισμός της δεύτερης περιόδου συνδέθηκε με την «οικοδόμηση ενιαίου κράτους», με ιδεολογικό επιστέγασμα την «αβασίλευτη δημοκρατία», στην οποία ο Βενιζελισμός επιχείρησε να προσδώσει ευρύτερο ιδεολογικό και κοινωνικό περιεχόμενο. Στο σημείο αυτό θα δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στη μεταρρυθμιστική πολιτική της πρώτης πρωθυπουργίας του Εθνάρχη.

[3] Αστικός εκσυγχρονισμός: όρος ταυτόσημος με τον εξευρωπαϊσμό ή τον εκσυγχρονισμό κατά το δυτικό πρότυπο, στα πλαίσια του καπιταλισμού και της φιλελεύθερης αστικής δημοκρατίας. Οι αστοί είναι η τάξη που προωθεί τον εκσυγχρονισμό στην κοινωνία, ακόμη και στην περίπτωση της Ελλάδας. Το Κόμμα των Φιλελευθέρων ήταν ο κατεξοχήν εκφραστής του ευρωπαϊκού φιλελευθερισμού, το ελληνικό αντίστοιχο των φιλελευθέρων κομμάτων άλλων χωρών της Δύσης.

[4] Με τον όρο Μεγάλη Ιδέα, αναφερόμαστε στο πολιτικό και εθνικιστικό ιδεώδες που διαδόθηκε στον ελληνικό κόσμο από το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα, και αποτελούσε τον άξονα της εσωτερικής και εξωτερικής πολιτικής της Ελλάδας έως την τρίτη δεκαετία του 20ού αιώνα. Κύριο θέμα της Μεγάλης Ιδέας ήταν η διεύρυνση των ελληνικών συνόρων για να περιλάβουν περιοχές με ελληνικούς πληθυσμούς που βρίσκονταν υπό ξένη κυριαρχία. Επί της ουσίας πρόκειται για αλυτρωτικό Ελληνικό οραματισμό, τον οποίο εμπνεύσθηκε ως όρο για δημαγωγικούς λόγους ο πρώτος Συνταγματικός πρωθυπουργός Ιωάννης Κωλέττης στα μέσα του 19ου αιώνα και στον οποίο στήριξε ολόκληρη την πολιτική του. Αναφέρεται στην προσπάθεια επανάκτησης των χαμένων εδαφών της Βυζαντινής αυτοκρατορίας και παρέμεινε ως στόχος ουσιαστικά όλων των Ελληνικών κυβερνήσεων μέχρι τον Αύγουστο του 1922, όταν και εγκαταλείφθηκε οριστικά μετά τη Μικρασιατική καταστροφή.

3. Α` ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ

  Διχασμός[5], επιστράτευση 1915, κυβέρνηση εθνικής άμυνας στη Θεσσαλονίκη

  1917: ενοποίηση με σοβαρά οικονομικά προβλήματα

  Δανεισμός ιδιόμορφος από Συμμάχους.

  Θεωρητικός δανεισμός → κάλυμμα για την έκδοση πρόσθετου  χαρτονομίσματος με το οποίο η κυβέρνηση Βενιζέλου θα χρηματοδοτούσε την πολεμική της προσπάθεια

  Με τα χρήματα αυτά επιτεύχθηκε η συμμετοχή της χώρας στο Μακεδονικό μέτωπο, η εκστρατεία στην Ουκρανία[6], η πρώτη φάση εμπλοκής στην εκστρατεία στη Μικρά Ασία. 

  Συνέπειες: Νοέμβρης 1920►πτώση Βενιζέλου και τα φιλοβασιλικά κόμματα  επαναφέρουν Κων/νο► οι Σύμμαχοι αποσύρουν την κάλυψη χαρτονομίσματος και η κάλυψη νομισματικής κυκλοφορίας χωρίς αντίκρυσμα.

  1918: κρατικός ισολογισμός με παθητικό- δαπανηρός πόλεμος στη Μικρά Ασία.

  Μάρτιος 1922:διχοτόμηση της δραχμής.

[5] Ο Εθνικός Διχασμός (1914-1917) υπήρξε μία σειρά γεγονότων που επικεντρώνονται στη διένεξη μεταξύ του τότε πρωθυπουργού της Ελλάδας, Ελευθερίου Βενιζέλου και του βασιλιά Κωνσταντίνου Α΄ σχετικά με την είσοδο ή μη της Ελλάδας στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο. Τα κύρια γεγονότα της διένεξης αφορούν διαδοχικά την παραίτηση του Βενιζέλου, τη δημιουργία ξεχωριστού κράτους με πρωτοβουλία του στην Βόρεια Ελλάδα με πρωτεύουσα τη Θεσσαλονίκη και την εκδίωξη του Κωνσταντίνου από την Ελλάδα μετά από παρέμβαση των δυνάμεων της Αντάντ. Η διένεξη αυτή χώρισε την χώρα σε δύο διαφορετικά στρατόπεδα και προκάλεσε εξαιρετικά βαθύ χάσμα στην ελληνική κοινωνία. Οι επιπτώσεις του χάσματος παρέμειναν ως το τέλος της δεκαετίας του '30. Ορισμένοι ερευνητές υποστηρίζουν ότι και η Μικρασιατική καταστροφή μετέπειτα, ήταν απόρροια του Εθνικού Διχασμού.

[6] Ο Ελευθέριος Βενιζέλος, με προτροπή των Γάλλων, αποστέλλει χιλιάδες έλληνες στρατιώτες στη μεσημβρινή Ρωσία (σημερινή Ουκρανία) στις αρχές του 1919, για να καταπνίξουν την επανάσταση των Μπολσεβίκων. Η επιχείρηση θα σημειώσει παταγώδη αποτυχία Την περίοδο εκείνη, στη Ρωσία μαινόταν ο Εμφύλιος Πόλεμος. Οι Μπολσεβίκοι είχαν υπό την κυριαρχία τους τις μεγάλες πόλεις (Πετρούπολη, Μόσχα κλπ), αλλά στην ύπαιθρο συναντούσαν ισχυρή αντίσταση από τις τσαρικές και εν γένει αντικομμουνιστικές δυνάμεις. Οι μεγάλες χώρες της Δύσης βρήκαν τότε την ευκαιρία να επέμβουν στο πλευρό των αντεπαναστατών, έχοντας ξεμπερδέψει από τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο.

4.ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΖΩΗ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ

1922-36

  Άφιξη και αποκατάσταση προσφύγων στην Ελλάδα- Ανταλλαγή πληθυσμών[7]

  Ανατροπή για την Ελληνική κοινωνία και οικονομία.

  Πρόσφυγες:καταλύτης στη δυναμική ελληνικής κοινωνίας

  Αντίδραση κρατικού μηχανισμού επαρκής σε σχέση με μέγεθος προβλήματος

  Πολλά προβλήματα στο ελληνικό κράτος και έντονη πολιτική αστάθεια[8]

  Αξιοποίηση μουσουλμανικών περιουσιών και της εξωτερικής βοήθειας

[1] Μετά τη γενοκτονία των Ποντίων και τη μικρασιατική καταστροφή το αποκορύφωμα του μέτρου της «ανταλλαγής πληθυσμών» αποτέλεσε το Σύμφωνο για την ανταλλαγή πληθυσμών μεταξύ Ελλάδος και Τουρκίας που υπογράφθηκε στις 30 Ιανουαρίου 1923, το οποίο στη συνέχεια κατέστη μέρος της Συνθήκης της Λωζάνης της 24ης Ιουλίου του ίδιου έτους δυνάμει του άρθρου 142 της τελευταίας.

[1] Tο δημοκρατικό καθεστώς, από τις πρώτες κιόλας ημέρες εγκαθίδρυσης του, δεν μπόρεσε να παγιωθεί αποτελεσματικά. Eκτεταμένα κρούσματα αυθαιρεσίας και πολιτικές ολιγωρίες συνέβαλαν στην πτώση της πρώτης δημοκρατικής κυβέρνησης του Aλέξανδρου Παπαναστασίου, τo 1924. Mετά από μια πολιτική διελκυστίνδα, την πρωθυπουργία ανέλαβε ο Θεμιστοκλής Σοφούλης, αλλά τα έκτροπα που συνέβησαν στο σώμα του Ναυτικού κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού (στασιαστικές ταραχές), τερμάτισαν σύντομα το βίο και αυτής της κυβέρνησης. Η κρατική διαχείριση ανατέθηκε αυτή τη φορά στον Αδρέα Μιχαλακόπουλο (7/10/1924), ο οποίος εξουδετέρωσε ένα νέο στρατιωτικό κίνημα, αλλά δεν απέφυγε την κλιμάκωση βίαιων και αιματηρών εργατικών κινητοποιήσεων. Στα πλαίσια των κοινοβουλευτικών συνεδριάσεων, οι δημοκρατικοί κατήγγειλαν την ίδρυση "φασιστικών" συλλόγων από το Γεώργιο Κονδύλη, υπουργό εσωτερικών και ισχυρό άνδρα του καθεστώτος. Η παραίτηση του τελευταίου, άνοιξε το δρόμο σ' ένα νέο πραξικόπημα, αυτή τη φορά από το στρατηγό Θεόδωρο Πάγκαλο (25/6/1925).

5. Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΟΥ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟΥ

  Πλεονεκτήματα: εθνική ομογενοποίηση 7% μειονότητες, ολοκλήρωση αγροτικής μεταρρύθμισης, αστικοποίηση (1/3 σε αστικά κέντρα), βελτίωση υποδομών, αναπτυξιακές πολιτικές

  Συγκέντρωση Ελλήνων στο πλαίσιο του εθνικού κράτους & εξάλειψη κοσμοπολιτισμού → η ανάπτυξη ενδιέφερε πλέον όλους τους Έλληνες

  Πρόσφυγες: γνώσεις, πολιτισμός, ισχυρή διάθεση για εργασία αναδημιουργία όσων έχασαν από την καταστροφή

6. ΟΙ ΜΕΓΑΛΕΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ

  Ανάγκη για σημαντικές επενδύσεις: 1925-αμερικανική εταιρία ΟΥΛΕΝ,ύδρευση / φράγμα και τεχνητή λίμνη Μαραθώνα

  Βρετανική εταιρεία ΠΑΟΥΕΡ-παραγωγή ηλεκτρικού ρεύματος &δημιουργία σύγχρονου δικτύου αστικών συγκοινωνιών (ηλεκτροκίνητα τραμ και λεωφορεία)

  Γερμανικές εταιρίες: επενδύσεις σε τηλεφωνικό δίκτυο, στου δρόμους, στη διευθέτηση χειμάρρων

  Στην υπόλοιπη χώρα αύξηση εγγειοβελτικών έργων[9]→αύξηση καλλιεργούμενων εδαφών

[1] Σχετικά με την κατασκευή υποδομών άρδευσης χρησιμοποιείται και ο όρος έγγειες βελτιώσεις, που σημαίνει βελτιώσεις του εδάφους. Σημαντικά έργα άρδευσης είναι η κατασκευή φραγμάτων, η κατασκευή λιμνοδεξαμενών, η κατασκευή αρδευτικών δικτύων διανομής και οι γεωτρήσεις. Οι εγγειοβελτιωτικές δραστηριότητες περιλαμβάνουν, εκτός από τα έργα άρδευσης, τα αντιπλημμυρικά έργα, τα αποξηραντικά έργα, τις αναδασώσεις και τις ισοπεδώσεις/συστηματοποίηση εδαφών. 

8. Η ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ

  1927:ίδρυση της Τράπεζας της Ελλάδος

  Αιτία:η ανάγκη μιας κεντρική τράπεζας που θα διαχειριζόταν χρέη, θα εξέδιδε χαρτονόμισμα, θα αναλάμβανε εφαρμογή κυβερνητικής πολιτικής.

  Συνέπειες: ισοτιμίες δραχμής με ξένα νομίσματα, βελτίωση πιστοληπτικής ικανότητας κράτους, ενίσχυση εισροής συναλλάγματος, επενδύσεων → επέτρεψε τις πρωτοβουλίες της κυβέρνησης Βενιζέλου(1928-1932)

  Η περίοδος κράτησε μέχρι αρχές 1932

9. ΚΡΙΣΗ ΤΟΥ 1932

  Ξεκίνησε από τη Νέα Υόρκη το 1929 & έφτασε σε στιγμή ευημερίας για την Ελλάδα.

  Εξάντληση αποθεμάτων της χώρας σε χρυσό και συνάλλαγμα

  1932: αδυναμία χώρας να αποφύγει αναστρεψιμότητα του νομίσματος και την αναστολή εξυπηρέτησης των εξωτερικών δανείων

  περίοδος ισχυρού κρατικού παρεμβατισμού στα οικονομικά ζητήματα και πολιτική προστατευτισμού ► χώρος κλειστής οικονομίας 

  Διακανονισμός «κλίρινγκ»:διεθνείς συναλλαγές γίνονται με βάση διακρατικές συμφωνίες *Η διαδικασία αυτή είχε και θετικά στοιχεία για την Ελλάδα

  Πολιτικό πεδίο: ισχυρά συγκεντρωτικά κράτη που προκαλούσαν την ανάδειξη ολοκληρωτικών καθεστώτων- 4 Αυγούστου 1936 ο Ιωάννης Μεταξάς επέβαλε τη δικτατορία στην Ελλάδα