Σημαίες από νάιλον για… πεντάχρονα

Η ​​ιστορία που θα αφηγηθούμε είναι αληθινή. Αλλάξαμε τα ονόματα. Αλλωστε αυτό που ενδιαφέρει δεν είναι τα πρόσωπα, αλλά οι νοοτροπίες και οι συμπεριφορές.

Παραμονές της 25ης Μαρτίου και στο νηπιαγωγείο -κάπου στο Παγκράτι- ετοιμάζονται τα πιτσιρίκια από τις δασκάλες τους για το πρώτο σχολικό τους βίωμα ως πολιτών, οι οποίοι μαθαίνουν να τιμούν την Ιστορία, τους νόμους και τις παραδόσεις της χώρας στην οποία μεγαλώνουν. Το νηπιαγωγείο δημόσιο, η σύνθεσή του πολυπολιτισμική, όπως σε πολλά σχολειά της πόλης, και η γιορτή για την εθνική επέτειο ευκαιρία για πολλαπλά μαθήματα και μηνύματα.

Η ατμόσφαιρα γεμάτη προσμονή. Το τελετουργικό καθιερωμένο. Μαζί με λίγα λόγια, μερικά ποιήματα, ζωγραφιές και μια παρέλαση. Μικρή. Στην αυλή. Κρίσιμο θέμα ποιος θα κρατήσει τη σημαία. Με κλήρωση δίνει τη λύση η δασκάλα. Ο κλήρος πέφτει στον μικρό Στρατή. Χοροπηδάει από τη χαρά του. Μαραίνονται οι κολλητοί τριγύρω. Τους δίνει μόνος του τη σημαία να την κρατήσουν για λίγο και να χαρούν μαζί του. Βγαίνουν στην αυλή για πρόβα. Ενας συμμαθητής, ο Κωστάκης, κλαίει γοερώς. Η δασκάλα πλησιάζει τον Στρατή και του ψιθυρίζει στο αυτί «δώσε τη σημαία στον Κωστάκη». Τη δίνει. Νομίζει για λίγο. Δεν του επιστρέφεται ποτέ. Η σημαία μένει στα χέρια του Κωστάκη. Επιστρέφει ο Στρατής στο σπίτι και ανακοινώνει στη μητέρα του με έμφαση: «Μαμά είμαι Αλβανός».

Θορυβήθηκε η μητέρα. Μωρό ήρθε στην Ελλάδα με τους γονείς της, όπως και ο σύζυγός της. Μεγάλωσαν εδώ. Εμαθαν γράμματα, έφτιαξαν ζωή, εργάζονται, τα φέρνουν δύσκολα πέρα, αλλά εδώ είναι ο τόπος τους.

Και ο Στρατής «Ελληνας» δήλωνε περήφανος όταν τον ρωτούσαν, όσοι τον ρωτούσαν, και μετά σταματούσε λίγο και συμπλήρωνε «και Αλβανός», γιατί οι πατρίδες στην ψυχή είναι δύο.

Πήγε η μάνα στο σχολείο. Τι συνέβη; Ποτέ δεν είχε πρόβλημα. Αυτό της έλειπε τώρα. Μιλάει με τη δασκάλα. Εκείνη γυρίζει με ύφος επιτιμητικό στον μικρό Στρατή για να του πει «βλέπω τα λες όλα στη μαμά».

Μπερδεύτηκε ο μικρούλης. Δεν έπρεπε να μιλήσει; Μπερδεύτηκε και η μάνα. Επρεπε εκείνη, της είπε η δασκάλα, να αναλάβει να εξηγήσει στον Στρατή και να μην απασχολήσει την ίδια.

Τι να εξηγήσει; Σάστισε. Το πρόβλημα δεν ήταν «ρατσιστικό» -όχι εκ προθέσεως θέλουμε να πιστεύουμε- κι ας το σκέφτηκε και αυτό η μάνα, αλλά παιδαγωγικό. Κέρδισε στην κλήρωση ο μικρός το σύμβολο, τη σημαία, αλλά ο κανόνας καταλύθηκε από την ίδια τη δασκάλα που τον επέβαλε. Τι λες σε ένα 5χρονο; Τι λες σε 25 παιδιά που παρακολουθούσαν; Και το σύμβολο της πατρίδας; Τι συμβολίζει;

Ηταν το πρώτο μάθημα ευταξίας για 25 πιτσιρίκια, η κλήρωση για τη σημαία και μετά η παρέλαση, στοιχημένα. Υπάκουα. Στον κανόνα της συνύπαρξης. Αυτό δεν συμβολίζει η σημαία; Βέβαια, για τους λιλιπούτειους μαθητές, η σημαία φαίνεται ότι είναι πλέον κάτι πολύ περισσότερο από σύμβολο της πατρίδας. Είναι κάτι που έχει σχέση με το μεγάλωμα, δηλαδή με τον σεβασμό. Αυτόν που οφείλουν και αυτόν που κερδίζουν τα ίδια κρατώντας την. Τόσες εικόνες, τόσες κουβέντες, τόση σημασία στο ποιος θα είναι στην κεφαλή με τη σημαία στα χέρια να ανεμίζει. Δεν χρειάζεται πολύ για να φορτιστεί το σύμβολο συναισθήματα που έχουν σχέση με την αποδοχή, με τη θέση στην ομάδα των συνομήλικων, και μετά με την οικογένεια, με τον περίγυρο, αυτόν που αργότερα θα διευρυνθεί και θα είναι η κοινωνία ολόκληρη.

Τι κατάλαβαν 25 παιδάκια από όλη αυτή την ιστορία; Μήπως ότι οι κανόνες είναι για να καταλύονται αρκεί να τους αρνηθούν με πείσμα και κλάματα―προς το παρόν, αύριο ποιος ξέρει πώς αλλιώς! Και ίσως αυτό το «αλλιώς» να φτάσει στα άκρα και να διεκδικούν ως ιδιοκτησία τους την πατρίδα και ό,τι άλλο εντός αυτής.

Είναι σε θέση άραγε οι δάσκαλοι να αντιληφθούν πόσο κρίσιμος είναι ο ρόλος τους σε κοινωνίες οι οποίες ψάχνουν τον πολυπολιτισμικό βηματισμό τους σε καιρούς αναστατωμένους, σε κοινωνίες, όπως η δική μας, όπου το ένα μετά το άλλο ξεσπούν φαινόμενα επιθετικής δυσανεξίας για το διαφορετικό; Φτάνοντας ακόμη και να θρηνούμε θύματα. Φυσικά και δεν αναλογεί στους δασκάλους ολόκληρο το βάρος. Και αυτοί είναι θύματα του ίδιου περιβάλλοντος χαμηλής πολιτισμικής ποιότητας, όπως όλα τα περιβάλλοντα όπου επιδιώκεται και κυριαρχεί η συγκίνηση στη θέση της συνείδησης για την τήρηση στοιχειωδών θεσμών και κανόνων.

Ας φανταστούμε πόσο διαφορετικά θα ήταν τα μηνύματα με τα οποία θα φορτιζόταν το εθνικό σύμβολο στην ιστορία του παραδείγματός μας, αν μοιράζονταν σημαίες σε όλα τα πιτσιρίκια του νηπιαγωγείου. Αν με αυτό τον τρόπο ήταν το πρώτο τους μάθημα αγωγής του πολίτη, ότι πατρίδα είναι αυτό που μοιράζονται όλοι όσοι ζουν σε αυτό τον τόπο και ότι σημαία δεν σημαίνει διχόνοια και έμφαση στη διαφορά, αλλά το εντελώς αντίθετο.

http://www.kathimerini.gr/809028/opinion/epikairothta/politikh/shmaies-apo-nailon-gia-pentaxrona

Έντυπη

Για το Πολυτεχνείο

Τελικά τι είναι το Πολυτεχνείο; Ποιο είναι το νόημα της επετείου που, κάθε χρόνο, προκαλεί την ίδια γκάμα εθιμοτυπικών αντιδράσεων, με την έντασή τους μόνο να αυξομειώνεται; Οι μύθοι του επανεξετάστηκαν, αναλύθηκαν, αμφισβητήθηκαν ή και διαλύθηκαν, από τους ίδιους τους συμμετασχόντες και πρωταγωνιστές του, που τοποθετήθηκαν δημόσια είτε διά των λόγων είτε διά των πράξεών τους.

Ο,τι απέμεινε είναι αφορμή για ένα επικοινωνιακό παιχνίδι, για ένα παιχνίδι υποκρισίας: από εδώ οι κλέφτες, από εκεί οι αστυνόμοι· από εδώ η νεολαία που εξεγείρεται, από εκεί το αυταρχικό κράτος· από εδώ οι μπαχαλάκηδες, από εκεί τα ΜΑΤ.

Και στο μέσον; Μια μπουχτισμένη κοινωνία, που αντιλαμβάνεται την επέτειο ως εξής: «Μην κατέβουμε στο κέντρο, θα έχει επεισόδια». Οσο για τη «γενιά του Πολυτεχνείου» είτε ως μόδα (που ήταν κάποτε) είτε ως μη μόδα (εδώ και κάποια χρόνια), βρίσκεται, πλέον, εκτός του κάδρου.

Εκτός είναι και μεγάλο μέρος της κοινωνίας. Δεν συμμετέχει σε κανέναν εορτασμό, γιατί, απλούστατα, δεν υπάρχει εορτασμός. Μόνο μολότοφ, χημικά, κάδοι αναποδογυρισμένοι, κλεισμένοι δρόμοι, κυκλοφοριακή συμφόρηση.

Η σύνθεση της κοινωνίας έχει αλλάξει δραματικά από τη δεκαετία του ’70. Για έναν σημερινό νέο, το Πολυτεχνείο είναι κάτι θολό ή απροσδιόριστο. Εχει προηγηθεί, στην εκπαιδευτική διαδικασία, ο κατασκευασμένος και αμήχανος σχολικός εορτασμός. Η προσπάθεια επαναφόρτισης του γεγονότος με συνθήματα για νέες «χούντες» είναι τόσο άκαιρη, άτοπη και ανιστόρητη, που παραμένει στην κυριαρχία του γραφικού.

Τι απομένει; Οι ρόλοι, σαν «αδειανά πουκάμισα». Οσοι ετοιμάζονται για τη σύγκρουση της «17ης Νοέμβρη» (όπως οι αθλητές για τον αγώνα της χρονιάς), όσοι επιθυμούν να πορευτούν, όσοι θεωρούν υποχρέωσή τους να τους εμποδίσουν.

Για τη συντριπτική πλειονότητα των πολιτών είναι μια άσκηση επί χάρτου: αν θέλουν να βγουν, ποιους δρόμους να αποφύγουν, αν δεν θέλουν να ταλαιπωρηθούν και να μείνουν σπίτι τους, περιμένοντας στωικά να περάσει το κρίσιμο 24ωρο ή 48ωρο, ή τριήμερο, να «παρακολουθήσουν τα επεισόδια από την τηλεόραση».

Κάθε χρόνο, η «17 Νοέμβρη» έρχεται και παρέρχεται, αφήνοντας μια δυσάρεστη ατμόσφαιρα στην πόλη (κυριολεκτικά) και κόπωση που επισωρεύεται. Το, αποδυναμωμένο, ούτως ή άλλως, Πολυτεχνείο ξεθωριάζει. Οχι γιατί του λείπει το νόημα (προσοχή: όχι ο μύθος), αλλά γιατί λείπουν απελπιστικά οι άνθρωποι που θα το υπερασπιστούν. Ο,τι αναζωπυρώνεται αυτές τις ημέρες είναι απλώς πνιγηρό. Με αποδυναμωμένη μνήμη και ενισχυμένη βία. Από όλες τις πλευρές.

http://www.kathimerini.gr/792156/opinion/epikairothta/politikh/to-polytexneio-3e8wriazei

Έντυπη

Με αφορμή την αυριανή επέτειο

Συναφές με την προηγούμενη ανάρτηση

Για την επέτειο της 25ης Μαρτίου

Το παρακάτω κείμενο αποτελεί μια ομιλία την οποία εκφώνησα πέρυσι στο πλαίσιο της Εθνικής Εορτής της 25ης Μαρτίου.

Καθώς οργάνωνα το πλαίσιο στο οποίο θα κινηθώ στην παρούσα ομιλία η πρώτη μου σκέψη ήταν να αναφερθώ στη διττή φύση της σημερινής γιορτής της θρησκευτικής γιορτής του Ευαγγελισμού από τη μια και της εθνικής εορτής που σχετίζεται με την απελευθέρωση των Ελλήνων από τον τουρκικό ζυγό και τη δημιουργία του ελληνικού κράτους από την άλλη. Στην πορεία όμως αισθάνθηκα ότι εγώ που θα εκφωνούσα τον πανηγυρικό της ημέρας δε θα ήμουν απόλυτα ικανοποιημένη από τα λεγόμενά μου.

          Είναι μέρα γιορτής σήμερα σημαντικής, είναι μια μέρα που σίγουρα αξίζει να θυμόμαστε, όμως η μνήμη από μόνη της δε συντηρεί τα έθνη αλλά ούτε και τα εξελίσσει. Αναλογιζόμουν λοιπόν ότι η ιστορία, όταν έχει διακοσμητικό ρόλο, όταν είναι τοποθετημένη σε ένα ξεχωριστό ράφι προς θέαση και θαυμασμό, δε μας βοηθάει αλλά πολύ περισσότερο αναστέλλει την πορεία και την πρόοδο. Για να είμαι απόλυτα ειλικρινής, ο πρωταρχικός προβληματισμός αφορούσε στο τι θα ήθελα να επισημάνω από όλη την ελληνική επανάσταση και συγκεκριμένα σε ποιο ακριβώς σημείο με ενδιέφερε να εστιάσω.

          Αυτό που προσωπικά με απασχολεί σήμερα είναι αν η χώρα μου η οποία οφείλει την ύπαρξή της στους αγωνιστές του 1821, γνωστούς, τιμημένους αλλά και άσημους είναι σε θέση να τιμήσει τους ήρωες αυτούς, είναι σε θέση να καταστήσει και τους πολίτες της εθνικά υπερήφανους. Η απάντηση που δίνω δεν είναι ούτε καταφατική αλλά ούτε και αρνητική. Αρχίζω να πιστεύω ότι η χώρα μου που τόσο ταλανίστηκε στο παρελθόν ταλανίζεται και σήμερα, εξάλλου έχω αρχίσει να πιστεύω ότι ένα κράτος περνάει από πολλές εύκολες και δύσκολες φάσεις.

          Όλη αυτή η σκέψη με οδήγησε στο συμπέρασμα ότι θα ήταν καλύτερο να εστιάσω σε μια προσωπικότητα του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα και να μη μιλήσω γενικά, για να μπορέσω να καταδείξω τη δύναμη της μονάδας στις δύσκολες περιστάσεις ενός έθνους. Σκέφτηκα λοιπόν να φωτίσω κάποια προσωπικότητα του αγώνα και να εντοπίσω τον τρόπο με τον οποίο αγωνίστηκε, τους στόχους που έθετε και το αποτέλεσμα που είχε όλη αυτή η προσπάθεια. Επέλεξα με κριτήριο τοπικιστικό τον ήρωα της ελληνικής επανάστασης που καταγόταν από το Μαυρομάτι Καρδίτσας, το δυναμικό Γεώργιο Καραϊσκάκη, το γιο της καλογριάς. Αναγκαίο κακό σε μια τέτοια επιλογή η αναφορά σε κάποια βασικά βιογραφικά στοιχεία που αναδεικνύουν το μεγάλο αυτό ήρωα με την υπόσχεση ότι θα αρκεστώ στα πιο σημαντικά σημεία της δράσης του.

          Το θέμα της καταγωγής του δεν είναι ξεκάθαρο και συχνά προβάλλεται ως πατρίδα του το χωριό της Άρτας Σκουληκαριά. Πέρασε δύσκολα παιδικά χρόνια σε μια οικογένεια Σαρακατσαναίων ενώ η μητέρα του, όσο ζούσε, πουλούσε εικονίδια και κεριά για να εξασφαλίσει τα προς το ζην. Προφανώς οι δυσκολίες αυτές τον ενδυνάμωσαν και τον όπλισαν με ορμή και αγωνιστικότητα.

          Πριν συμπληρώσει τα δεκαπέντε χρόνια του σχημάτισε μια κλέφτικη ομάδα και η απειρία του τον οδήγησε σε σύλληψη στα Γιάννενα από τον Αλή Πασά ο οποίος τελικά τον προσέλαβε στη σωματοφυλακή, με αποτέλεσμα ο Γεώργιος να μάθει εκεί στοιχειώδη ανάγνωση και γραφή. Πολύ γρήγορα ενώθηκε με τον Κατσαντώνη και έγινε πρωτοπαλίκαρό του και ενώ κατά τους πρώτους μήνες του 1821 προσπάθησε να εξεγείρει σε επανάσταση κατά των Τούρκων την περιοχή της Βόνιτσας οι προύχοντες της περιοχής ανέστειλαν την προσπάθειά του γιατί θεωρούσαν πως δεν ήταν ακόμη κατάλληλος ο καιρός. Ο Καραϊσκάκης φιλοδοξούσε να γίνει καπετάνιος των Αγράφων.

          Όσο και αν το επιθυμούσε παραγκωνίστηκε από την εξουσία και δυστυχώς δεν αξιοποιήθηκε στα πρώτα χρόνια της Επανάστασης, γιατί η Διοίκηση και κυρίως ο Μαυροκορδάτος, τον υποψιάζονταν πως ήταν σε συνεννόηση με τους Τούρκους και γι΄ αυτό έστειλαν το Γιαννάκη Ράγκο να αναλάβει το αρματολίκι της εν λόγω περιοχής. Και όχι μόνο αυτό αλλά το 1824 η διαμάχη Μαυροκορδάτου Καραϊσκάκη κορυφώθηκε με τον πρώτο εμφύλιο πόλεμο και τον Απρίλιο τη δίκη στο Αιτωλικό σύμφωνα με την οποία ο Μαυροκορδάτος κατηγορώντας τον Καραϊσκάκη για προδοσία απαιτούσε την απομόνωση και εξορία του πολεμιστή. Η κατηγορία ήταν ήπια σχετικά και οφειλόταν στο φόβο του Μαυροκορδάτου για τους πολλούς οπαδούς και φίλους του Καραϊσκάκη που ήταν συγκεντρωμένοι στη δίκη.

          Μετά την αποκατάστασή του προκρίθηκε η συμβιβαστική λύση να ενισχύσει ο Γεώργιος το ανατολικό τμήμα των Αγράφων και συγκεκριμένα το στρατόπεδο στα Σάλωνα (Άμφισσα). Ο αγώνας του συνεχίστηκε ενεργός και αποτελεσματικός στο πλευρό του Κωλέττη. Συγκεκριμένα, απέτρεψε την κατάληψη του Δίστομου από τους Τούρκους της Άμφισσας και προσπάθησε να βοηθήσει τους πολιορκημένους στο Μεσολόγγι τον Ιούλιο του 1825.

          Ο Ανδρέας Ζαΐμης, ο νέος πρόεδρος του Εκτελεστικού διόρισε τον Καραϊσκάκη αρχιστράτηγο της Ρούμελης με πλήρη δικαιοδοσία και στόχος του Γεώργιου ήταν η ανακούφιση των πολιορκημένων στην ακρόπολη της Αθήνας. Ο Καραϊσκάκης που είχε όραμα αλλά και επίγνωση της πολεμικής κατάστασης ζήτησε να διορίζει στα διάφορα στρατιωτικά αξιώματα άτομα της δικής του επιλογής για να πετύχει τη συνεργασία και τη συνένωση διάφορων ομάδων αγωνιστών. Δυστυχώς, αυτή του η επιθυμία στάθηκε σχεδόν αδύνατη να πραγματοποιηθεί και για άλλη μια φορά η προσπάθεια του πολεμιστή δεν είχε την πλήρη στήριξη από την πολιτική εξουσία. Εντούτοις, αυτό που αναδεικνύει τον ήρωα είναι η συνέχιση του αγώνα ακόμη κι όταν οι άνθρωποι και οι πολιτικές συνθήκες τον απομακρύνουν από την επίτευξη του στόχου του. Στα μέσα Νοέμβρη 1826, ο Καραϊσκάκης εγκλώβισε τους Τούρκους στην Αράχοβα και πέτυχε μια περίλαμπρη νίκη μετά από επτά μέρες μάχης με σχέδιο και στρατηγική επωφελούμενος από την κακοκαιρία της τελευταίας μέρας της μάχης. Το 1827, ο Καραϊσκάκης θεώρησε ότι η μόνη λύση για να αποτραπεί το χάος που επικρατούσε από τον τρόπο με τον οποίο οι βρετανική πολιτική επέβαλε να αντιμετωπιστεί ο Κιουταχής, ήταν να παίρνει μέρος ο ίδιος στις ασυντόνιστες και ανοργάνωτες επιθέσεις για να αποτρέψει το κακό χωρίς να λαμβάνει υπόψη του τη χρόνια επιβαρυμένη του υγεία.

          Σε συμπλοκή που έγινε παραβρέθηκε ο Καραϊσκάκης και τραυματίστηκε θανάσιμα στις 23 Απριλίου 1827. Κάποιοι από τους βιογράφους του Γεώργιου Καραϊσκάκη μίλησαν για δολοφονική ενέργεια. Η βρετανική πολιτική που ήθελε τον περιορισμό της επανάστασης στην Πελοπόννησο και η πανωλεθρία των Ελλήνων στο Φάληρο που οφείλεται στους δύο Βρετανούς αρχηγούς του Ελληνικού στρατεύματος ίσως εξηγεί και το ενδεχόμενο της δολοφονίας του μεγάλου Γεώργιου Καραϊσκάκη.

          Από τα πρώτα χρόνια της ζωής του η υγεία του ήταν επιβαρυμένη αυτό όμως δεν αποτέλεσε ποτέ ανασταλτικό παράγοντα για το Γεώργιο αλλά αντίθετα σχεδίαζε το επόμενο βήμα για να πετύχει το στόχο που δεν ήταν άλλος από την απελευθέρωση της πατρίδας. Ήταν οργανωτικός και δούλευε διαρκώς χωρίς να πτοηθεί από τις επιθέσεις που δέχτηκε και από τη σημαντική προσπάθεια εξοβελισμού του από τον αγώνα.

          Οι ήρωες της Επανάστασης αν κάνει κανείς μια λεπτομερή εξέταση της πορείας τους είχαν όραμα υψηλό, πίστη και αγάπη στον τόπο τους, κάποιες φορές ήταν λίγο πιο διορατικοί από τον υπόλοιπο λαό. Αντιμετώπιζαν εμπόδια από τους ίδιους τους Έλληνες εκείνους που εξυπηρετούσαν τα πολιτικά κόμματα της εποχής, εκείνους τους Έλληνες που δεν είχαν κανένα μακροπρόθεσμο στόχο ή όραμα για τη δημιουργία ενός έθνους αλλά κυρίως στόχευαν στην προσωπική τους ανάδειξη και ικανοποίηση της φιλαυτίας τους. Ίσως τότε οι αγωνιστές αυτοί να ένιωθαν προδομένοι ή εγκλωβισμένοι, σήμερα ας ελπίσουμε ότι θα αισθάνονται τουλάχιστον ιστορικά δικαιωμένοι. Θα ήθελα βέβαια να αισθάνονται ότι όλοι εμείς που παραλάβαμε και συνεχίζουμε την πορεία του έθνους αυτού τους τιμούμε όχι μόνο με γιορτές, πανηγυρικές παρελάσεις και μεγάλα λόγια αλλά με την καθημερινή μας πράξη, τον αγώνα, την τιμιότητα, την ωριμότητα και την ευθυκρισία σε όλες τις περιστάσεις και στα εύκολα αλλά και στα δύσκολα.    

          Θα κλείσω με μια φράση του Γεώργιου Καραϊσκάκη ως ελπίδα, προσδοκία και μήνυμα για αυτό τον εορτασμό. Λέγεται πως όταν ο Αλή Πασάς ρώτησε κάποτε τον Καραϊσκάκη τι θα ήθελε να του προσφέρει, εκείνος του απάντησε: «Αν με γνωρίζεις άξιο για αφέντη, κάνε με αφέντη, αν για δούλο, κάνε με δούλο».

Μια παλιά γιορτή μου για την επέτειο του Πολυτεχνείου

Τραγούδι: Αρνιέμαι (μια στροφή και μετά χαμηλώνει και ακούγεται απαλά ενώ ξεκινά η μαθήτρια την απαγγελία)

Ποίημα: Επί Ασπαλάθων

Διαχρονικότητα εξέγερσης: 30 περίπου χρόνια μετά την εξέγερση του 1973 στο Πολυτεχνείο, είναι δύσκολο να μιλήσει κανείς για το γεγονός. Ένα γεγονός, για το οποίο έχουν γραφεί πολλά, έχουν ειπωθεί πολλά από δημοσιογράφους και πολιτικούς. Ένα γεγονός που εκτός από μια ημέρα αργίας που μας προσφέρει το χρόνο, είναι καλό να αποτελέσει αφορμή προβληματισμού για όλους εμάς.

   Το σημαντικότερο από όλα είναι η διαχρονικότητα της εξέγερσης που βρίσκεται στα κίνητρα των όσων συμμετείχαν, οι οποίοι δέχθηκαν να αντιμετωπίσουν σοβαρούς κινδύνους για να επιτύχουν κάτι που θα ωφελούσε την κοινωνία πολύ περισσότερο από ό, τι τους ίδιους. Το γεγονός  αυτό και μόνο αποτελεί κριτήριο της ηθικής στην κοινωνική συμπεριφορά. Η επιδίωξη της διατήρησης του ελεύθερου φρονήματος έχει αποδειχθεί κοινός τόπος για τη χώρα μας, είναι ένας δρόμος μακρύς, δύσκολος και έχει τη δική του ιστορία...

Τραγούδι: «Ο δρόμος» από τη χορωδία του σχολείου μας.

 ΣΚΕΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ:

Η εξέγερση του Πολυτεχνείου άνοιξε το δρόμο της μεταπολίτευσης. Σήμερα περίπου 36 χρόνια μετά για την Ελλάδα που απολαμβάνει την ελευθερία η επέτειος αποδεικνύει πως το πνεύμα της ομοψυχίας του Πολυτεχνείου είναι γιορτή ενότητας κατά της βίας, γιορτή της δημοκρατίας.

Ο όποιος εκφυλισμός εξαιτίας κομματικών ανταγωνισμών, της σημερινής στάσης ορισμένων πρωταγωνιστών δεν μπορεί να διαστρέψει το μήνυμα του.

Η επέτειος μπορεί χρόνο με το χρόνο να αποδυναμώνεται και ο τρόπος εορτασμού της να γίνεται μουσειακός, μπορεί η επανάπαυση, η αδιαφορία, το ατομικό βόλεμα να τείνουν να κυριαρχήσουν κόντρα σε εκείνα που διαμόρφωσαν τη μεγάλη εκείνη στιγμή: ΤΗΝ ΕΓΡΗΓΟΡΣΗ, ΤΗΝ ΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ, ΤΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ. Μπορεί να συμβαίνουν όλα ή πολλά από αυτά. Όμως το βασικό μήνυμα που εκπέμπει η σημερινή επέτειος δε θα σβήσει ποτέ.

   Τραγούδι: Τίποτε δεν πάει χαμένο

   Τραγούδι από τη χορωδία: Μη με ρωτάς

»Συνθήματα

Πριν την εξέγερση

 Το Πολυτεχνείο αποτέλεσε την κορυφαία εκδήλωση της αντίδρασης του ελληνικού λαού που εκδηλώθηκε από την πρώτη ημέρα που τον Απρίλη του 1967 η ομάδα των συνταγματαρχών πήρε βίαια την εξουσία. Οι αντιδράσεις του ελληνικού λαού μεμονωμένες στην αρχή, οργανωμένες αργότερα, κορυφώνονταν ολοένα και περισσότερο. Η επιδείνωση της οικονομίας το 1973 είχε ως άμεσο επακόλουθο την αλλαγή στάσης του πληθυσμού απέναντι στο καθεστώς. Η Παθητική ανοχή που είχε επιτύχει η στρατιωτική δικτατορία λόγω της ανόδου του βιοτικού επιπέδου, αντικαθίσταται από μια γενική δυσφορία. Ένα χρόνο πριν την εξέγερση, η νοθεία των φοιτητικών εκλογών προκάλεσε έντονες αντιδράσεις, τις πρώτες μαζικές διαμαρτυρίες στο προαύλιο του Πολυτεχνείου, τις πρώτες φοιτητικές διαδηλώσεις στην Αθήνα. Το φθινόπωρο του 1973 βρίσκει το φοιτητικό κίνημα να έχει αναδειχθεί μέσα από μια σειρά κινητοποιήσεων ως η κύρια πολιτική δύναμη αμφισβήτησης της δικτατορίας.

    Στις συγκρούσεις του με το καθεστώς δεν είναι πια μόνο του. Το ακροατήριο του αποτελείται από αφυπνισμένους πολίτες.

    Και ο πιο δύσπιστος φοιτητής συνειδητοποίησε πόσο μεγάλη ήταν η προσβολή της αξιοπρέπειάς του. Όλοι ήξεραν τι είχε συμβεί και κανείς δεν πίστευε ότι άξιζε ή ότι είχε δώσει δικαιώματα σε έναν τέτοιο εξευτελισμό.

   Από την άλλη, οι άνθρωποι των γραμμάτων συμμετείχαν ο καθένας με το δικό του τρόπο στην αντίσταση ενάντια στη δικτατορία. Αξιοσημείωτη είναι η δήλωση του Γιώργου Σεφέρη που έγινε στις 28 Μαρτίου 1969 και ανακοινώθηκε από το BBC, το ραδιοφωνικό σταθμό της Αγγλίας.

Η Δήλωση του Γ.Σεφέρη από

Ο Λεβέντης: τραγούδι από τη χορωδία

ΧΡΟΝΙΚΟ α ΜΕΡΟΣ. Οι πολιτικές ταραχές ξέσπασαν στην Αθήνα από τις 14-17 Νοεμβρίου 1973

v   Το Φεβρουάριο του 1973 η κατάληψη της νομικής κατέληξε στη βίαιη επέμβαση της αστυνομίας που ενισχύει την αγωνιστικότητα των φοιτητών.

v   14 Νοεμβρίου 1973, ημέρα Τετάρτη. Γενικές Συνελεύσεις των φοιτητών που καταλήγουν στην απόρριψη των κυβερνητικών μέτρων σχετικά με τον προγραμματισμό των φοιτητικών εκλογών. Οι φοιτητές αξίωναν να γίνουν εκλογές στους φοιτητικούς συλλόγους το Δεκέμβρη και να μην αναβληθούν για το Φλεβάρη του 1974. Επιπλέον ζητούσαν οι εκλογές να διεξαχθούν από εφορευτικές επιτροπές και όχι από άριστους φοιτητές, όπως ήθελε το καθεστώς. Tο απόγευμα της ίδιας μέρας αποφασίστηκε από τους φοιτητές η κατάληψη του Ιδρύματος κάτω από τον έλεγχο Συντονιστικής επιτροπής. Τις βραδινές ώρες τα συνθήματα των συγκεντρωμένων είχαν καθαρά πολιτικό χαρακτήρα. Η όλη εκδήλωση είχε το στοιχείο της απόγνωσης. Η πρόταση για αποχώρηση δεν είχε καμία ελπίδα εφαρμογής, έστω και αν αποφασιζόταν από τη συντονιστική επιτροπή.

v   15 Νοέμβρη το πρωί τέθηκε σε λειτουργία ο αυτοσχέδιος ραδιοφωνικός σταθμός στους 1050 χιλιόκυκλους που με τις εκπομπές του κατόρθωσε να κινητοποιήσει μεγάλα τμήματα του Αθηναϊκού λαού. Μέχρι το μεσημέρι είχαν συγκεντρωθεί μέσα και έξω από το Πολυτεχνείο χιλιάδες φοιτητές, μαθητές και άλλοι πολίτες ενώ εκδηλώνονται αυθόρμητες εκδηλώσεις στους γύρω χώρους. Οι ταχύτατες εξελίξεις δημιουργούν στους φοιτητές το ερώτημα ¨Πού πάμε¨ που θα μείνει αναπάντητο ως το τέλος..

v   Ποίημα: Μικρό δοξαστικό για τα παιδιά του Πολυτεχνείου 

Τραγούδι από τη χορωδία: Το γελαστό παιδί

ΧΡΟΝΙΚΟ Β ΜΕΡΟΣ:

v   Την Παρασκευή 16 Νοεμβρίου η κατάσταση οξύνθηκε όταν η Συντονιστική Επιτροπή των φοιτητών κάλεσε τους Αθηναίους «σε αγώνα μέχρι τη νίκη».

»Διακήρυξη της Συντονιστικής επιτροπής: Ηχητικό ντοκουμέντο

v   Γύρω στις 4 με 5 το απόγευμα άρχισαν να εκδηλώνονται σποραδικές συγκρούσεις διαδηλωτών με την Αστυνομία σ’ όλους τους κεντρικούς δρόμους που γενικεύτηκαν λίγο αργότερα. Στις 9.00μμ σε πολλά σημεία της Αθήνας, υπήρχαν οδοφράγματα των διαδηλωτών και φωτιές ενώ ταυτόχρονα ακούγονταν πυροβολισμοί σε όλη την πόλη. Γύρω στις 11 τη νύχτα δόθηκε η εντολή για την επέμβαση του στρατού. Η επέμβαση άρχισε κατά τις 12.00, οπότε κινήθηκε από το Γουδί προς την Αθήνα μεγάλη φάλαγγα τεθωρακισμένων. Στις 2.45 τη νύχτα  ο ραδιοσταθμός του Πολυτεχνείου έκανε την τελευταία του εκπομπή, ενώ απέναντι από το Ίδρυμα είχαν παραταχθεί τα τεθωρακισμένα.  

   Λίγα λεπτά αργότερα, ένα από αυτά εξόρμησε προς την κεντρική πύλη του Πολυτεχνείου. Ακολούθησε η έκτακτη εκκένωση από τους φοιτητές εκατοντάδες από τους οποίους πιάστηκαν ή κακοποιήθηκαν από τις αρχές της ασφάλειας.

- Ποίημα: Το χρονικό της Κωστούλας Μητροπούλου

Τραγούδι από τη χορωδία: Μην ξεχνάς τον Ωρωπό.

v   Το πρωί του Σαββάτου 17 Νοεμβρίου κι ενώ είχε κηρυχθεί ο στρατιωτικός νόμος, ξέσπασαν στην Αθήνα νέες διαδηλώσεις που αντιμετωπίστηκαν από το καθεστώς με τη χρήση όπλων. Η φωνή που έρχεται από τους 1050 χιλιοκύκλους είναι σίγουρ稨 Είμαστε άοπλοι, θα σας υποδεχτούμε με χειροκροτήματα. Παιδιά χειροκροτήστ崨¨΄

v   Στις 25 Νοεμβρίου ο Γ. Παπαδόπουλος ανατρέπεται με πραξικόπημα.

v   Στις 24 Ιουλίου 1974 η δικτατορία πέφτει.

  Ένας από τους φοιτητές που έζησε τα γεγονότα του Πολυτεχνείου χαρακτηρίζει το θάρρος και την ορμή που τους χαρακτήριζε σα μια λειτουργία  έξω από τα πλαίσια του κανονικού του λογικού. Χαρακτηριστικά αναφέρει: «Εγώ το είπα υπέρβαση. Είναι η στιγμή που οι συνθήκες σού δημιουργούν αυτή τη δυνατότητα, να υπερβείς το εγώ σου».

 Στο πελαγίσιο μνήμα: τραγούδι από τη χορωδία                 

   Ένα παιδί αφηγείται :

¥Προσκλητήριο νεκρών  

Να ακούγεται ο Κεμάλ παράλληλα την ώρα της ανάγνωσης των παρακάτω και μετά fade out

Η επιχείρηση της εκκένωσης έληξε στις 3.30. Στις 4.00 συνεργεία καθάριζαν τους κοντινούς δρόμους. Οι οδομαχίες συνεχίστηκαν. Πολλά τα θύματα του Σαββάτου και της Κυριακής. Άγνωστος ακόμη ο αριθμός της εξέγερσης. Ονόματα γνωστά. Πρόσωπα αγαπημένα. Οι νεκροί παιδιά χτεσινά και η μνήμη τους σημερινή και αυριανή για πάντα.

Ο ακριβής αριθμός των νεκρών παραμένει άγνωστος γιατί έγιναν πολλές απαγωγές, εξαφανίσεις, θάνατοι καρδιάς και αυτοκινητιστικών δυστυχημάτων και δήθεν αυτοκτονίες.

Ανακοινώθηκαν επίσημα μόνο τα παρακάτω Τραυματίες 1108

Νεκροί 18

1.     Γιώργος Σαμούρης

2.     Βασίλης Φαμέλος

3.     Διομήδης Κομνηνός

4.     Τορέλ Μαργκρέτε Έγκελον (Νορβηγίδα Φοιτήτρια)

5.     Αλέκος Σπαρτίδης

6.     Μάρκος Καραμάνης

7.     Βασιλική Μπεκιάρη

8.     Μιχαήλ Μυρογιάννης

9.     Στυλιανός Καραγιώργης

10.                        Νίκος Μαρκουλής

11.                        Αλέκος Κάρακας

12.                        Καρτάκος Παντελάκης

13.                        Σπάρας Κοντομάρης

14.                        Δημήτρης Παπαιωάννου

15.                        Ανδρέας Κούμπος

16.                        Γιώργος Γεριταίδης

17.                        Αικατερίνη Αργυροπούλου

18.                        Δημήτρης Θεοδώρου

-Τραγούδι Σαββόπουλου: Η συγκέντρωση της ΕΦΕΕ και ανάγνωση

-Ποίημα: Στο Διομήδη Κομνηνό

Πάντα να πολεμάς 

και να αντιστέκεσαι κι ας μένεις μόνος 

Μονάχος, έρημος , γαλήνιος να πολεμάς 

Για το καλό του ανθρώπου

Και στους πολλούς , στους λίγους 

Να αντιστέκεσαι κρατώντας την ψυχή σου 

Φλεγόμενη βάτο 

Για φως , πάντα για φως 

Για το καλό του ανθρώπου.

-Τραγούδι: Ρίξε κόκκινο στη νύχτα (δύο στροφές και σβήσιμο σιγά σιγά)

-Η διαθήκη μου, Μιχάλη Κατσαρού

ΕΘΝΙΚΟΣ ΥΜΝΟΣ

Τραγούδι για τα ανθρώπινα δικαιώματα

Το strange fruit έχει ως θέμα του τα δυο ανθρώπινα σώματα που κρέμονται σε δέντρο, μια σκηνή φρίκης εν μέσω της ειδυλλιακής φύσης των νότιων πολιτειών. Καταδικάζει το ποδοπάτημα των ανθρώπινων δικαιωμάτων τόσο έντονα, αλλά συγχρόνως και με τόσο απαλό τρόπο, που σε συνδυασμό με την σχεδόν άυλη καθαρή φωνή της Χόλιντεϊ μοιάζει να ακούγεται από κάποιον άλλο, ουράνιο κόσμο.

Η Χόλιντεϊ δήλωσε χαρακτηριστικά: «Την πρώτη φορά που το τραγούδησα νόμισα ότι κάναμε μεγάλο λάθος. Είχα τελειώσει και επικρατούσε απόλυτη σιωπή. Δεν ακουγόταν τίποτα. Ξαφνικά κάποιος άρχισε να χειροκροτεί, και με μιας όλοι άρχισαν να χειροκροτούν από παντού και να ζητωκραυγάζουν.»

Ο Μπάρνει Τζόζεφσον αντιλήφθηκε τη δύναμη της επιρροής του τραγουδιού και πρότεινε στη Χόλιντεϊ να κλείνει με αυτό κάθε παράστασή της. Όταν έφτανε η ώρα για το strange fruit, οι σερβιτόροι σταματούσαν, τα φώτα έσβηναν, ενώ ένας προβολέας έμενε να φωτίζει την Χόλιντεϊ στη σκηνή. Εκείνη συνήθιζε να το τραγουδά με κλειστά μάτια και τα χέρια σε στάση προσευχής.

Το τραγούδι έγινε ο ύμνος του αντι-λυντσαριστικού κινήματος και επηρέασε το κίνημα των ανθρώπινων δικαιωμάτων της δεκαετίας του 1950 - 1960.

Ιωάννης Καποδίστριας

Ένας πολιτικός στον οποίο έχω ιδιαίτερη αδυναμία από τα διαβάσματά μου.

Η Έλλη Παππά μιλά στα παιδιά!

Αν θέλεις να λέγεσαι άνθρωπος..