Φθινοπωρινή νοσταλγική διάθεση

Βραβείο Λογοτεχνίας στη Χέρτα Μίλερ

Η γεννημένη στη Ρουμανία Γερμανίδα συγγραφέας Χέρτα Μίλερ κέρδισε το φετινό Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας.

Η Ακαδημία της Σουηδίας αναφέρει ότι η Μιλέρ επιλέχθηκε γιατί «με την αφοσίωση στην ποίηση και την ειλικρίνεια της πρόζας, περιγράφει το τοπίο των μη εχόντων».

Η 56χρονη συγγραφέας, που μετανάστευσε στη Γερμανία από την κομμουνιστική Ρουμανία το 1987, έκανε το ντεμπούτο της το 1982 με μια συλλογή μικρών ιστοριών που λογοκρίθηκαν και απαγορεύτηκαν από το ρουμανικό καθεστώς το 1984. Η συλλογή δημοσιεύτηκε τελικά στη Γερμανία, και το έργο της που παρουσίαζε τη ζωή σε ένα μικρό, γερμανόφωνο χωριό στη Ρουμανία ενθουσίασε τους αναγνώστες.

Ακολούθησε το «Τανγκό της Καταπίεσης» στη Ρουμανία. Η ίδια και ο άντρας της αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τη χώρα εξαιτίας των απόψεων που εξέφραζαν για το καθεστώς στη χώρα και το φόβο σύλληψης από τη μυστική αστυνομία.

Το Βραβείο θα απονεμηθεί στη Μίλερ στις 10 Δεκεμβρίου στη Στοκχόλμη

Η έκθεση «Ο Miro της Μαγιόρκα» στο Τελλόγλειο Ιδρυμα Τεχνών Α.Π.Θ.

«Οι δρόμοι της πόλης», που διοργανώνουν την Πέμπτη 10 Σεπτεμβρίου οι Φίλοι των Δημητρίων στο πλαίσιο των 44ων Δημητρίων, οδηγούν και στο Τελλόγλειο Ίδρυμα Τεχνών ΑΠΘ.

Το Τελλόγλειο συμμετέχει στη γιορτή της πόλης και κρατά ανοιχτή στο κοινό μέχρι αργά το βράδυ τη σπουδαία έκθεση «Ο Mirσ της Μαγιόρκα». Ο εκθεσιακός χώρος θα είναι ανοιχτός το πρωί από τις 9 π.μ. μέχρι τις 2 μ.μ. το μεσημέρι και το απόγευμα από τις 5 μ.μ. μέχρι τις 11 μ.μ.. Τις απογευματινές ώρες η είσοδος θα είναι ελεύθερη στο κοινό, ενώ θα πραγματοποιηθούν και δύο ξεναγήσεις στην έκθεση «Ο Mirσ της Μαγιόρκα», στις 8 μ.μ και στις 9 μ.μ.

Το υλικό της έκθεσης «Ο Mirσ της Μαγιόρκα» προέρχεται αποκλειστικά από το Ίδρυμα Pilar i Joan Mirσ της Μαγιόρκα και τους κληρονόμους του. Πρόκειται για περισσότερα από 400 έργα και τεκμήρια (ζωγραφική, γλυπτική, χαρακτική, σχέδια, σκίτσα κ.α.), τα οποία καλύπτουν κυρίως την περίοδο κατά την οποία ο Mirσ δημιουργεί στη Μαγιόρκα, στο εργαστήρι που του έκτισε ο φίλος του Josep Lluis Sert.

Μια κατά το δυνατόν πιστή αναπαράσταση του εργαστηρίου Sert σε μικρογραφία παρουσιάζεται στον αύλειο χώρο του Τελλογλείου. Τη μικρογραφία αυτή δημιούργησε το Τμήμα Αρχιτεκτόνων ΑΠΘ και ευγενώς προσέφερε στο Τελλόγλειο η Κοσμητεία της Πολυτεχνικής Σχολής ΑΠΘ.

Εκεί θα φιλοξενούνται από τα μέσα Οκτωβρίου τα εκπαιδευτικά προγράμματα του Τελλογλείου. H έκθεση «O Mirσ της Μαγιόρκα» τελεί υπό την αιγίδα του Προέδρου της Ελληνικής Δημοκρατίας κ. Κάρολου Παπούλια και της Ισπανικής Πρεσβείας στην Αθήνα.

Συνεργασία: Διεθνής Έκθεση Θεσσαλονίκης Δήμος Θεσσαλονίκης «Δημήτρια» Γενική ευθύνη έκθεσης: Αλεξάνδρα Γουλάκη-Βουτυρά

Επιμέλεια έκθεσης: Μάριος Ελευθεριάδης Επιστημονική επιμέλεια έκθεσης: Maria Luisa Lax (Ίδρυμα Mirσ της Μαγιόρκα) Διάρκεια έκθεσης: 6 Σεπτεμβρίου 2009 - 5 Φεβρουαρίου 2010

Ώρες λειτουργίας: Τρίτη- Πέμπτη- Παρασκευή: 9.00-14.00. Δευτέρα-Τετάρτη: 9.00- 14.00 και 17.00 -21.00. Σάββατο-Κυριακή: 10.00 – 18.00

Το τρελοβάπορο

Δε νομίζω ότι υπάρχει πιο ταιριαστό άσμα από το συγκεκριμένο για τη χώρα μας....ας ελπίσουμε ότι οι ναύτες και οι καπεταναίοι θα πάψουνε κάποια στιγμή να είναι πονηροί....Εξάλλου είναι γνωστό ότι η ελπίδα πεθαίνει πάντα τελευταία........
Είναι σίγουρο ότι το τρελοβάπορο το χρειάζεται πραγματικά! Είθε...

«Ο έρωτας ζει και πέρα από τα 104» Της Βίκυς Χαρισοπούλου (22-7-2009)

«Ερωτεύτηκα πολύ.
Έζησα όλη μου τη ζωή ερωτευμένος.
Με την κυριολεξία του όρου.

Με συγκίνηση», λέει ο καθηγητής Εμμ. Κριαράς

«Έρωτας είναι η επιδίωξη του ιδανικού. Σε όλες του τις εκφάνσεις. Ξεχωρίζω δύο: τον σαρκικό- πνευματικό έρωτα προς τη- τον σύντροφο και τον έρωτα προς την εργασία. Αυτό που λέμε φιλεργία. «Ο έρωτας είναι το αντίδοτο του θανάτου. Είναι ίσως η ίδια η ζωή. Μόνο όταν είσαι ερωτευμένος ζεις. Ειδάλλως είσαι... πέτρα...».

Όχι. Ο υπεραιωνόβιος πλέον (διάγει το 104ο έτος της ζωής του) ομότιμος καθηγητής της Φιλοσοφικής Σχολής του ΑΠΘ, Εμμανουήλ Κριαράς, δεν νιώθει «πέτρα»...

«Κρατώ ακόμα ψήγματα έρωτα και προς τη μνήμη της γυναίκας μου και προς την εργασία. Ζω. Νιώθω. Εργάζομαι ακόμα, αλλά με δυσκολία. Δεν δίδει η ζωήχωρίς έρωτα- ευτυχία. Είμαστε τραγικές μορφές. Το γεγονός ότι έχουμε συνείδηση δεν νομίζω ότι είναι στοιχείο ουσιαστικής ευτυχίας. Ο άνθρωπος ζει πιο ευτυχισμένα όταν δεν έχει συνείδηση της τραγικότητας της ζωής του. Εγώ- δυστυχώς- την έχω. Επιθυμία μου είναι πλέον να μη ζήσω. Είναι βάρος πια η ζωή μου». Κουράζει η ζωή;

Κουράζει ίσως το περιβάλλον της ζωής. Ο χώρος και οι άνθρωποι στον οποίο και με τους οποίους είσαι καταδικασμένος να ζεις. Αυτό που τώρα λένε οικονομική ή κοινωνική κρίση. Η οικονομική κρίση συνάδει με την κοινωνική- αυτή που λέμε αξιών; Είναι προϊόν η μία της άλλης ή απλώς συνυπάρχουν με κοινή προέλευση, παράλληλη έκφραση και αδιέξοδο αποτέλεσμα;

Η κατάσταση είναι άσχημη από κάθε άποψη. Είναι πολύ πιο εντυπωσιακή βέβαια αυτή που λέμε οικονομική κρίση και οι επιπτώσεις της είναι τραγικές, αλλά- επιτρέψτε μου- είναι τραγικότερες οι επιπτώσεις της άλλης κρίσης, αυτής της λεγόμενης κοινωνικής. Αυτοκαταδιωκόμεθα άπαντες. Υπάρχει γενικώς μια ανισορροπία. Διάγει κρίση η πολιτική ζωή, διά γει κρίση η Παιδεία, η Δικαιοσύνη- έννοιες πρωταρχικές... Όσον αφορά το αμιγώς οικονομικό φαινόμενο, δεν είμαι ίσως αρμόδιος να δώσω λύσεις. Έζησα και το κραχ του ΄29 αλλά ήταν αλλιώς τότε... Τώρα είναι διαφορετικά. Συνδυάζεται με την παγκοσμιοποίηση. Το κοινωνικό λοιπόν πρόβλημα είναι προϊόν της ευημερίας. Προϋπάρχει λοιπόν της οικονομικής κρίσης. Αυτό που ζούμε τώρα θα προτιμούσα να μην το είχα προλάβει, να μην το είχα ζήσει».

Κρίση και έλλειψη παιδείας

Παλαιότερα υποστηρίζατε ότι το μέλλον της ανθρωπότητας είναι ο σοσιαλισμός. Εξακολουθεί να παραμένει όραμα και στόχος σας;

Εξακολουθώ να το πιστεύω. Η λύση θα έρθει- εγώ δεν θα το προλάβω, ούτε την ανόρθωση της παιδείας που θα πρέπει να προηγηθεί, θα προλάβω. Δεν μ΄ ενδιαφέρει πλέον η πολιτική με τον τρόπο που ασκείται. Η πολιτική μας ζωή οδηγείται σε συντηρητισμό κι αμφιβάλλω αν θα μπορέσει σύντομα να ανακάμψει. Είναι η κρίση σε συνδυασμό με την έλλειψη παιδείας. Δεν τιμώνται πλέον οι αξίες. Βιώνουμε την έσχατη πλέον ανάγκη ανόρθωσης της παιδείας. Είναι όμως η υλιστική κατεύθυνση της παιδείας. Με την τεχνολογία τα ανθρωπιστικά γράμματα υποτιμούνται κι έτσι δημιουργείται μια ανισορροπία... Η αρχή είναι η ΠΑΙΔΕΙΑ. Ένας λαός προάγεται όταν έχει προηγμένη παιδεία. Αν όμως οι ανάξιοι επιπλέουν σ΄ όλους τους τομείς και κυρίως σ΄ αυτούς της πολιτικής... Πρέπει να υπερνικήσουμε την τάση αυτή. Το αποτέλεσμα είναι η δυσπιστία όλων...

Ο υλισμός είναι που σκότωσε το όραμα. Κι ο υλισμός είναι που διδάσκεται από γονείς και δασκάλους. Όλα γίνονται με στόχο την εξασφάλιση παχυλού κέρδους.

«Ανυψώνει τον άνθρωπο ο έρωτας.
Ο πραγματικός, ο αληθινός έρωτας»

«Εξαγοράζονται πλέον εύκολα οι άνθρωποι...»

Η τρομοκρατία είναι μια μορφή δράσης και «λύσης»; Ο Εμμανουήλ Κριαράς διαφωνεί: «Δεν αποτελεί ευχάριστο φαινόμενο. Δεν ήταν ποτέ λύση η τρομοκρατία. Εκτός αν εννοείτε την τρομοκρατία των ισχυρών της Γης. Την τρομοκρατία του κεφαλαίου και του υλισμού. Όχι, με την άλλη- αυτήν τη μεμονωμένη των αγανακτισμένων παιδιών- φοβάμαι ότι η εκτροπή καραδοκεί. Δεν απέχει πολύ η όποια εκτροπή από τα έσχατα αυτά φαινόμενα απόλυτου συντηρητισμού στα οποία πολιτικά ασυνείδητα καταφεύγουν οι άμυαλοι απογοητευμένοι».

Τι να κάνουμε; Εκατό και πλέον χρόνια μετά (ο Β. Ι. Λένιν έθεσε το ερώτημα το 1902 στο ομότιτλο βιβλίο του);

Οι Σπαρτιάτες το έθεσαν λακωνικότερα όλων το 410 π.Χ. μετά τη ναυμαχία της Κυζίκου. «Έρρει τα κάλα, Μίνδαρος απεσύα, Πεινώντι τώνδρες, Απορίομες τι χρη δραν». (Καταστράφηκαν τα πλοία. Ο Μίνδαρος σκοτώθηκε. Οι άνδρες πεινούν.

Απορούμε τι πρέπει να πράξουμε.) Να υπομένουμε. Μια λύση είναι εσείς να μιλάτε. Να λέτε πάντα αυτό που πιστεύετε... Και να πληροφορείτε σωστά. Μη δέχεσθε να γίνετε όργανα του οποιουδήποτε. Εξαγοράζονται πλέον εύκολα οι άνθρωποι... Πριν από λίγα χρόνια διάβαζα καθημερινά και μάλιστα εμβριθώς δυο, τρεις εφημερίδες. Τώρα πια με κουράζει αυτή η ελαφρότητα... Το μόνο ιδανικό που απέμεινε είναι ίσως ο Έρωτας. Υπό την έννοια της αέναης επιδίωξης του ιδανικού...

Ο έρωτας είναι

Η επιδίωξη του ιδανικού Η ίδια η ζωή Το αντίδοτο του θανάτου Η φιλεργία Η λύση- κυρίως- στα χρόνια της... χολέρας στα οποία ζούμε
Στιγμές ζωής

Η γέννηση. Στον Πειραιά στις 29 Νοεμβρίου 1906 Η επιλογή για σπουδές φιλολογίας (1924)

Η συνάντηση με τη σύντροφο της ζωής του Αικατερίνη Στριφτού στα 1935 Η απόλυση από τη χούντα (1968) Η απώλεια της συντρόφου (Μάιος 2000)

Τον ενοχλούν
Το ψεύδος Η υποκρισία Η επικράτηση της απάτης Η «βασιλεία» του κέρδους Η έλλειψη παιδείας

Το μπλε μαθητικό τετράδιο- Από το άρθρο του Τάκη Καμπύλη (Καθημερινή, 20-9-2009)

Εικόνα οικεία και κοινή σχεδόν σε όλες τις γενιές των μαθητών. Αλλά και απατηλή: Ακόμη και το μαθητικό τετράδιο δεν ήταν πάντα το ίδιο, ούτε ήταν πάντα μπλε. Σαν να προσαρμοζόταν κάθε φορά στο κλίμα της Εκπαίδευσης, στις μεγάλες της διαμάχες, στα όνειρα της δημιουργίας ενός έθνους, ή στο πώς οριζόταν κάθε φορά το «εθνικό».

Δεν είναι και πολύ ξεκάθαρο πότε και πώς χρησιμοποιήθηκαν τα «βιβλιοτετράδια». Ειδικοί στην ιστορία της εκπαίδευσης εικάζουν πως η ημερομηνία πρέπει να κρύβεται κάπου στον 19ο αιώνα, ενδεχομένως και στα πρώτα χρόνια της επανάστασης ή του νεοσύστατου κράτους.

Ο Χ. Νούτσος (καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων) εκτιμά πως τα τετράδια πιθανόν να εμφανίστηκαν με το πρώτο σύστημα εξετάσεων, που ήταν μάλιστα και δημόσιες, οπότε ο δάσκαλος κρατούσε τα «τετράδια» των μαθητών του για να τα βαθμολογήσει. Αλλη πιθανή στιγμή είναι σύμφωνα με τον ίδιο «το 1890, όταν επιβλήθηκε το ένα και κοινό βιβλίο για όλους τους μαθητές (πριν υπήρχε ένα περιθώριο επιλογής από 4 - 5 βιβλία)».
Δεν γνωρίζουμε πολλά για το χρώμα τους ή για το είδος του εξωφύλλου. Ούτε πότε επιβλήθηκε το «ντύσιμό» τους από μπλε χαρτί και –πολύ αργότερα– με διαφανές αυτοκόλλητο. Πάντως, στο Μουσείο Μπενάκη υπάρχει (μέσω Ιδρύματος Ελευθερίου Βενιζέλου) ένα τετράδιο γεωμετρίας μαθητή τάξης του 1912, ντυμένο με το μπλε χαρτί.
Ωστόσο, όπως λέει ο ερευνητής του ΕΛΙΑ Μάνος Χαριτάτος, υπήρξαν μαθητικά τετράδια, πριν και μετά, με πιο άμεσο συμβολισμό από το μπλε χαρτί. Οπως με εξώφυλλο τον Παύλο Μελά, τον Δεληγιάννη κ. ά.
Η δικτατορία του Πάγκαλου – «εκπαιδευτικός μεσαίωνας» χαρακτηρίζεται από ιστορικούς της εκπαίδευσης– δεν διδάχθηκε από την «κατάληψη του Πετριτσίου» στα ελληνοβουλγαρικά σύνορα. Στις βιομηχανίες φαίνεται πως για πρώτη φορά δίνονται τότε συγκεκριμένα σχέδια για τα εξώφυλλα των σχολικών τετραδίων, τα περισσότερα με αναφορά στη σημαία («υπερασπίσου τη σημαία» ή «απαιτείτε πάντοτε τα τετράδια της δεδοξασμένης ελληνικής σημαίας»). Για το σχολικό έτος 1926 - 1927 εκδίδεται νόμος περί «χρήσεως τετραδίων», σύμφωνα με τον οποίο «από της ενάρξεως του προσεχούς σχολικού έτους 1926 - 1927 και εφεξής απαγορεύεται η χρήσις δι’ άπαντα τα εν τω Κράτει λειτουργούντα σχολεία δημόσια, δημοσιοσυντήρητα και ιδιωτικά, άλλων τετραδίων πλην εκείνων, τα οποία θέλει καθορίζει εκάστοτε ειδική εγκύκλιος του Υπουργείου της Παιδείας και Θρησκευμάτων».
Λίγα χρόνια μετά, ο Μεταξάς δεν θα χάσει τέτοια ευκαιρία. Θα χρησιμοποιήσει ως προπαγανδιστικό υλικό (και) τα μαθητικά τετράδια. Το σκίτσο του δικτάτορα, οι σάλπιγγες και διάφορα απλοϊκά ρητά θα μονοπωλήσουν το σχολικό περιβάλλον, από τους τοίχους μέχρι τα τετράδια. Η ίδρυση της ΕΟΝ φέρνει τον ιδιότυπο ελληνικό φασισμό μέσα στο σχολείο.
Αν και το 1942 (σύμφωνα με μαρτυρία του Λευτέρη Παπαδόπουλου που αναδημοσιεύουν οι Αλέξης Δημαράς και Βάσω Παπαγεωργίου) το κοντύλι και η πλάκα ήταν τα «τετράδια» της Α΄ Δημοτικού και τουλάχιστον μέχρι το 1952, σύμφωνα με μαρτυρία του Μιχάλη Κατσίγερα.
Η χρήση του πλαστικού στον τελευταίο πόλεμο ήταν η τεχνολογική εξέλιξη που έδωσε στο μαθητικό τετράδιο τη σημερινή του μορφή. Το 1956, ένας ανήσυχος έμπορος, ο Σκαγιάς, αποφασίζει να βγάλει στην αγορά τα γαλάζια πλαστικά τετράδια («Διεθνές» και «Super Διεθνές»). Η κ. Πόπη Σκαγιά θα εξηγήσει πως ο Σκαγιάς «δεν ανακάλυψε, αλλά καθιέρωσε το νέο μαθητικό τετράδιο». Στα αρχεία της εταιρείας δεν υπάρχουν στοιχεία που να επιβεβαιώνουν ή να διαψεύδουν μια κεντρική κατεύθυνση για το χρώμα: «Πάντως, δεν υπήρχε κατεύθυνση για το σχήμα, σας διαβεβαιώνω γι’ αυτό. Το μπλε μαθητικό τετράδιο είναι μοναδικό στον κόσμο λόγω των διαστάσεών του. Δεν είναι ούτε Α4 ούτε Α5 αλλά κάτι ενδιάμεσο, επειδή έτσι βόλευε τους κατασκευαστές να κόβουν χωρίς απώλειες το ευρωπαϊκό χαρτί που εισάγαμε τότε. Η εταιρεία μας βρήκε το χρώμα ως παράδοση και απλώς το κάναμε λίγο πιο ανοιχτό».
Η SKAG δραστηριοποιείται σήμερα σε 37 χώρες, με εξαγωγές, αλλά η κ. Σκαγιά διαβεβαιώνει: «Δεν υπάρχει πουθενά στον κόσμο τετράδιο σαν το ελληνικό. Μόνο οι Γιαπωνέζοι είναι κάπως κοντά στο δικό μας».
Η μεταπολίτευση βάζει την αρχή του τέλους στο σχολείο που τιμωρεί, ελέγχει, ισοπεδώνει και συνθλίβει (Τουλάχιστον στη θεωρία.) Πάντως, μόλις άνοιξαν τα παράθυρα των σχολικών κτιρίων, εισέβαλαν πολλά και διαφορετικά τετράδια. Οι μουστάκες του βλοσυρού Κολοκοτρώνη έγιναν στίχοι των Πινκ Φλόιντ ή των Ιγκλς χωρίς τελικά να ζημιωθεί (από αυτό) η κοινωνία μας…

Τις πταίει;

Η Θεσσαλονίκη είναι η πόλη στην οποία έζησα τα φοιτητικά μου χρόνια, η πόλη που μού έδωσε πολλά, η πόλη στην οποία - δυστυχώς κάθε φορά που την επισκέπτομαι - αισθάνομαι ότι έχει φυσήξει ένας κακός οπισθοδρομικός άνεμος....Γιατί να συμβαίνει αυτό; Σχετικό με το ζήτημα αυτό είναι το άρθρο του Φίλιου Στάγκου από την Καθημερινή (20-9-2009).

«Αν σφυρίξει ο Θοδωρής, η Ελλάδα θα κοπεί στα δύο», έλεγε φίλαθλος του ΠΑΟΚ στον συνάδελφο Γ. Λυκουρόπουλο, ενόψει ενός φορτισμένου ντέρμπι κορυφής πριν από μερικούς μήνες. Η δήλωση του ανώνυμου Θεσσαλονικιού δεν συνιστούσε απλή καταγγελία μιας ενδεχόμενης ποδοσφαιρικής μεροληψίας των κρατούντων Αθηναίων εις βάρος της «φτωχής πλην τίμιας» περιφέρειας. Αποκάλυπτε τη γενικότερη στάση πολλών Βορειοελλαδιτών απέναντι στο «κράτος των Αθηνών». Τελικά το ντέρμπι έγινε, ο Θοδωρής Ζαγοράκης δεν σφύριξε και η Ελλάδα παραμένει, μέχρι νεωτέρας, ενιαίο κράτος.

Σε τρία χρόνια, αν στο μεταξύ δεν έχει σφυρίξει ο Θοδωρής, η Ελλάδα θα γιορτάσει τα 100 χρόνια από την ενσωμάτωση της Θεσσαλονίκης στον εθνικό κορμό. Ο δήμαρχος της πόλης θα κηρύξει την έναρξη του «έτους Μακεδονίας» από το μπαλκόνι του νεόδμητου δημαρχιακού μεγάρου και οι δημότες της θα απολαμβάνουν τη χλιδή του δικού τους μετρό με την ελπίδα πως θα τους απαλλάξει από την «αυτοκινητοκρατούμενη» καθημερινότητά τους. Αρκούν αυτά; Εχει η Ελλάδα την πολυτέλεια να προσπεράσει την ιστορική επέτειο του 2012, χωρίς να βάλει τα θεμέλια για την έξοδο της Θεσσαλονίκης από τη χρόνια παρακμή της; Ποια άλλη αφορμή θα βρει για να αναζητήσει τη σύγχρονη ταυτότητά της, προκειμένου κάποτε να οραματιστεί το μέλλον της;

Σε αυτά τα 100 χρόνια ελλαδικού βίου, ο μετασχηματισμός της Θεσσαλονίκης υπήρξε συχνά βίαιος (η πυρκαγιά του '17, η μαζική έλευση των προσφύγων το '22, ο αφανισμός του εβραϊκού 25% του πληθυσμού της το '43) και άναρχος. Η πόλη που απέκτησε το οξύμωρο προσωνύμιο της «συμπρωτεύουσας» εξαιτίας του βενιζελο-βασιλικού διχασμού, έγινε μεταπολεμικά βιτρίνα ενός εξωστρεφούς κρατικού μοντερνισμού με όχημα τη ΔΕΘ. Ωστόσο, η ένταξη της Ελλάδας στην ΕΟΚ δεν στάθηκε ικανή συνθήκη ώστε η Θεσσαλονίκη να επωφεληθεί από τις κοσμοϊστορικές αλλαγές που συντελέστηκαν στην ανατολική Ευρώπη 10 χρόνια αργότερα.

Ο πόλεμος στην πρώην Γιουγκοσλαβία στέρησε από τη Βόρεια Ελλάδα την πρόσβαση στις αγορές της Ευρώπης. Παράλληλα, εγκλώβισε τον δημόσιο λόγο της στη στείρα, φοβική ρητορική του μακεδονικού ζητήματος. Η σχεδόν ταυτόχρονη κοσμογονία της ιδιωτικής τηλεόρασης συρρίκνωσε τον εθνικό διάλογο για το παρόν και το μέλλον της Θεσσαλονίκης στις καρικατούρες των επιθεωρήσεων του κ. Λαζόπουλου και στους τηλε-λεονταρισμούς του νομάρχη της. Η Θεσσαλονίκη του 21ου αιώνα είναι μια πόλη σε άρνηση με το παρελθόν της και σε σύγκρουση με τον περίγυρό της. Μια εσωστρεφής Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης '97, ανέτοιμη να αφομοιώσει δυναμικά το νέο κύμα των 150.000 μεταναστών και παλιννοστούντων ομογενών. Αντί να κατακτήσει έναν ρόλο υπερ-ελλαδικό που θα της προσέφερε το οξυγόνο για να πορευτεί με μια σχετική αυτάρκεια, η άλλοτε κοσμοπολίτισσα Θεσσαλονίκη βρέθηκε να ζητιανεύει από την Αθήνα ψιχία τής -έτσι κι αλλιώς ρηχής- εθνικής πίτας.